İşletmelerin ticari mal alım ve satım süreçlerinde, Tek Düzen Hesap Planı’na göre kayıtların doğru yapılması hem finansal tabloların doğruluğu hem de vergi idaresinin düzenlemelerine uyum açısından kritik öneme sahiptir. Özellikle grup şirketleri içerisinde yapılan satışlarda İnter Company (Şirketler Arası İşlemler) uygulamaları yaygınlaştıkça, firmaların stok ve maliyet hesaplarının doğru yönetilmesi daha da önemli hale gelmiştir. Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 04.01.2017 tarihli özelgesinde, panel radyatör satışlarını gerçekleştiren bir grup şirketinin muhasebe kayıtlarına ilişkin önemli tespitlerde bulunulmuştur. Bu yazıda, konu özelgedeki bilgilerle sınırlı olmak üzere ele alınmaktadır. 1. Olayın Özeti: Stokta Fiziksel Mal Bulunmadığı Durumda Muhasebe Kaydı Şirket, grup şirketlerinden biri tarafından üretilen panel radyatörlerin satışını gerçekleştirmekte, ancak: Siparişler üretici şirkete elektronik ortamda iletilmekte, Mallar doğrudan üretici şirket tarafından müşterilere sevk edilmekte, Satış faturası ise satışı yapan şirket tarafından müşteriye düzenlenmektedir. Bu durumda satışı yapan şirketin stoklarında fiziki bir mal bulunmamaktadır. Dolayısıyla şirket, ürünü stoklarına hiç almadan doğrudan “621 – Satılan Ticari Mallar Maliyeti” hesabına kaydetmeyi talep etmiştir. 2. Vergi Usul Kanunu ve Tek Düzen Hesap Planı Açısından Değerlendirme 2.1. 153 – Ticari Mallar Hesabı Zorunluluğu 153 Ticari Mallar Hesabı, Tek Düzen Hesap Planı’na göre; Herhangi bir değişikliğe uğramadan satılmak üzere alınan malların izlendiği hesaptır. Tüm satın alınan ticari mallar, önce 153 no.lu hesaba borç, satıldığında ise alacak kaydedilir. Bu hesap, işletmenin stok pozisyonunu yansıtan temel bir bilanço unsurudur. 2.2. 621 – Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı, dönem içinde satılan malların maliyetini gösteren gelir tablosu unsurudur.Bu hesap 153 nolu hesaptaki malların satılması sonucu çalışır. Dolayısıyla 153’e kayıt olmadan 621 hesabının çalıştırılması mümkün değildir. 3. Özelgenin Sonucu: 153 Hesabı Olmadan 621 Hesabına Doğrudan Kayıt Yapılamaz Özelgede açıkça ifade edilmiştir: Alım-satım amaçlı olarak satın alınan malların ‘153 Ticari Mallar’ hesabına kaydedilmeden ‘621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti’ hesabında takip edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle; Mallar işletmenin deposuna fiziksel olarak girmese bile, Sevkiyat üretici şirket tarafından yapılsa bile, “Drop shipping” benzeri teslim modelleri kullanılsa bile, muhasebe kayıtlarında önce 153 nolu hesap kullanılmak zorundadır. Bu yaklaşım, hem Tek Düzen Hesap Planı’na hem de Vergi Usul Kanunu’nun mali tablolar ilkelerine uygun bir uygulamadır. 4. Uygulanması Gereken Muhasebe Kaydı (Örnek) Özelgedeki mantık çerçevesinde satış süreci şu şekilde muhasebeleştirilmelidir: 1. Malın Alınması 153 Ticari Mallar Hesabı XXX 191 İndirilecek KDV XXX 320 Satıcılar Hesabı XXX 2. Malın Satılması 120 Alıcılar Hesabı XXX 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı XXX 391 Hesaplanan KDV XXX 3. Satılan Malın Maliyeti 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti XXX 153 Ticari Mallar Hesabı XXX Bu kayıt zinciri Tek Düzen Hesap Planı’na tam uyumludur. 5. Sonuç: Grup Şirketlerinde De Olsa 153 Hesabı Atlanamaz Grup şirketleri arasındaki ürün akışı fiziksel bir stok hareketi yaratmasa bile hukuki anlamda satış gerçekleşmekte, dolayısıyla kayıt düzeni de bu çerçevede yapılmalıdır. Özelgede açıkça belirlenen sonuç: ✔ 153 Ticari Mallar Hesabı kullanılmak zorundadır.✘ Malların doğrudan 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabına kaydı mümkün değildir.✔ İnter Company uygulamaları muhasebe kurallarını değiştirmez. ÖRNEK ÖZELGE T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü Sayı : 64597866-105[175]-160                                                                                    04.01.2017 Konu : Yurt içi satışların muhasebe kaydı. İlgide kayıtlı özelge talep formunda; Başkanlığımız … vergi kimlik numaralı mükellefi olan şirketinizin topluluk şirketlerinden … nin ürettiği panel radyatör mamullerinin yurt içi satışını yaptığı, şirketinizce alınan panel radyatör siparişlerinin adı geçen şirkete elektronik ortamda bildirildiği ve müşterilere mamullerin … tarafından sevk edildiği, şirketinizin adı geçen şirketin sevk belgelerine istinaden müşterilere fatura düzenlediği dolayısıyla şirketinizde panel radyatör stoku kalmadığını belirterek, SAP programının “İnter Company” uygulamasından yararlanmak amacıyla, panel radyatör alışlarını “153-Ticari Mallar” hesabına kaydetmeden, doğrudan “621-Satılan Ticari Mallar Maliyeti” hesabına kaydedip kaydedemeyeceğiniz hususunda tereddüt oluştuğundan Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak; muhasebenin temel kavramları, muhasebe politikalarının açıklanması, mali tablolar ilkeleri, mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması, tekdüzen hesap çerçevesi, hesap planı ve işleyişine ilişkin açıklamalar, 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve daha sonra bu konuda yayımlanan diğer tebliğlerde yapılmış bulunmaktadır. Gelir tablosunda yer alan Satışların Maliyeti Hesap Grubu; işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetini kapsamaktadır. Başka bir deyişle, dönem içinde alıcılara satılan ya da devredilen mal ve hizmetlerin üretimi ya da satın alınması için yapılan tüm giderleri içerir. Satışların Maliyeti Hesap Grubu içinde yer alan “(621) No.lu Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı” da, herhangi bir değişikliğe tabi olmadan satılmak amacıyla alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemlerin izlendiği hesaptır. Satılan ticari malların maliyet tutarı “153. Ticari Mallar Hesabı”na alacak, bu hesaba borç kaydedilmek suretiyle işlemektedir. Diğer taraftan, tekdüzen hesap planında yer alan “(153) No.lu Ticari Mallar Hesabı” herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satmak amacıyla işletmeye alınan ticari mallar (emtia) vb. kalemlerin izlendiği hesaptır. Bu hüküm ve açıklamalara göre, şirketiniz tarafından alım-satım amaçlı olarak satın alınan malların “(153) No.lu Ticari Mallar Hesabı”na kaydedilmeden, “(621) No.lu Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı” nda takip edilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Home Ofis Giderleri Vergi İndirimi Kapsamında Nasıl Değerlendirilir? Serbest Meslek Makbuzu ve Belge Düzeni: Kimler, Nasıl Düzenlemeli? Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.