Şirketler arası (intercompany) işlemlerde muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağı, özellikle SAP veya benzeri ERP sistemleri kullanan firmalar için sıkça gündeme gelen bir sorudur. Özellikle stok fiziksel olarak işletmeye girmeden doğrudan müşteri sevkiyatı yapıldığında, “Ticari mallar hesabına kayıt yapılmalı mı, yoksa doğrudan satış maliyeti hesabı kullanılabilir mi?” sorusu tartışma konusu olur. Bu yazıda, panel radyatör satışları üzerinden örneklenen bir özelge doğrultusunda, 153 ve 621 no.lu hesapların hangi durumlarda nasıl kullanılacağına dair net açıklamalara yer verilmiştir. Konunun Özeti Başvuruda bulunan şirket, grup bünyesindeki başka bir firmanın ürettiği panel radyatörleri Türkiye içinde satışa sunmakta, ancak stok fiziki olarak kendi deposuna girmemektedir. Siparişler elektronik ortamda iletilmekte, sevkiyat doğrudan üretici firma tarafından yapılmakta, fatura ise satış şirketi tarafından düzenlenmektedir. Bu nedenle şirket, malları 153-Ticari Mallar Hesabı’na almadan doğrudan 621-Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı’na kaydetmek istemektedir. Vergi İdaresinin Görüşü Gelir İdaresi Başkanlığı, 04.01.2017 tarihli özelgesinde bu yaklaşımı uygun bulmamıştır. Özelgede şu gerekçelere yer verilmiştir: 153 no.lu hesap, değişikliğe tabi olmadan satmak amacıyla edinilen malların izlenmesini sağlar. 621 no.lu hesap, satılan malların maliyetini göstermek için kullanılır ve 153 no.lu hesaptan yapılan alacak kaydı ile ilişkilendirilerek işler. Malların fiziksel olarak işletmeye girmemesi, bu kuralı ortadan kaldırmaz. Uygulamada Ne Yapılmalı? Her ne kadar fiziksel stok şirketin deposunda bulunmasa da, satış ve faturalama işlemi şirket üzerinden yürütüldüğünden, malların önce 153 no.lu hesaba kaydedilmesi, ardından satıldığında 621 no.lu hesaba aktarılarak muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Örnek Muhasebe Kaydı _________________ / _______________ 153 TİCARİ MALLAR (B) 191 İNDİRİLECEK KDV (B) 320 SATICILAR (A) Açıklama: Ticari Mal Alış Faturası _________________ / _______________ 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (B) 153 TİCARİ MALLAR (A) Açıklama: Satılan Ticari Mal Maliyeti _________________ / _______________ SAP ve “Intercompany” Kullanıcıları İçin Not ERP yazılımlarında işlem akışını sadeleştirmek amacıyla doğrudan satış maliyeti kaydı yapılmak istense bile, Türkiye’de geçerli olan Tekdüzen Hesap Planı çerçevesinde 153-621 ilişkisi korunmak zorundadır. Aksi halde hem mali tablo bütünlüğü hem de vergi denetimleri açısından sorun yaşanabilir. 10 Soru 10 Cevap: Yurt İçi Satışlarda Muhasebe Kaydı 153 no.lu hesap neyi ifade eder?Ticari malların işletmeye alındığında kaydedildiği hesaptır. 621 no.lu hesap ne için kullanılır?Satılan ticari malların maliyetlerinin izlendiği hesaptır. Fiziksel stok işletmeye girmese bile 153 kullanılmalı mı?Evet, fatura şirket üzerinden kesildiği sürece kayıt yapılmalıdır. Doğrudan 621 hesabına kayıt yapılabilir mi?Hayır, bu uygulama tekdüzen hesap planına aykırıdır. Gelir İdaresi bu konuda ne diyor?Malların mutlaka 153 hesabında izlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Intercompany satışlarda özel bir muhasebe yöntemi var mı?Hayır, genel muhasebe ilkeleri uygulanır. SAP gibi sistemlerde bu durum nasıl çözülmeli?ERP sistemi muhasebe düzenine uyumlu hale getirilmelidir. Bu kayıtlar gelir tablosunu nasıl etkiler?Maliyet unsurlarının doğru gösterilmesi sağlanır. Fatura kesen taraf kimse kayıt o şirkette mi olur?Hem alıcı hem satıcı uygun muhasebe kaydını yapar Bu işlem neden önemlidir?Yanlış hesap kullanımı vergi hatalarına ve mali tablo bozukluklarına yol açar. ÖRNEK ÖZELGE T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI BÜYÜK MÜKELLEFLER VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü Sayı : 64597866-105[175]-160                                                                                    04.01.2017 Konu : Yurt içi satışların muhasebe kaydı. İlgide kayıtlı özelge talep formunda; Başkanlığımız … vergi kimlik numaralı mükellefi olan şirketinizin topluluk şirketlerinden … nin ürettiği panel radyatör mamullerinin yurt içi satışını yaptığı, şirketinizce alınan panel radyatör siparişlerinin adı geçen şirkete elektronik ortamda bildirildiği ve müşterilere mamullerin … tarafından sevk edildiği, şirketinizin adı geçen şirketin sevk belgelerine istinaden müşterilere fatura düzenlediği dolayısıyla şirketinizde panel radyatör stoku kalmadığını belirterek, SAP programının “İnter Company” uygulamasından yararlanmak amacıyla, panel radyatör alışlarını “153-Ticari Mallar” hesabına kaydetmeden, doğrudan “621-Satılan Ticari Mallar Maliyeti” hesabına kaydedip kaydedemeyeceğiniz hususunda tereddüt oluştuğundan Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak; muhasebenin temel kavramları, muhasebe politikalarının açıklanması, mali tablolar ilkeleri, mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması, tekdüzen hesap çerçevesi, hesap planı ve işleyişine ilişkin açıklamalar, 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve daha sonra bu konuda yayımlanan diğer tebliğlerde yapılmış bulunmaktadır. Gelir tablosunda yer alan Satışların Maliyeti Hesap Grubu; işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetini kapsamaktadır. Başka bir deyişle, dönem içinde alıcılara satılan ya da devredilen mal ve hizmetlerin üretimi ya da satın alınması için yapılan tüm giderleri içerir. Satışların Maliyeti Hesap Grubu içinde yer alan “(621) No.lu Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı” da, herhangi bir değişikliğe tabi olmadan satılmak amacıyla alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemlerin izlendiği hesaptır. Satılan ticari malların maliyet tutarı “153. Ticari Mallar Hesabı”na alacak, bu hesaba borç kaydedilmek suretiyle işlemektedir. Diğer taraftan, tekdüzen hesap planında yer alan “(153) No.lu Ticari Mallar Hesabı” herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satmak amacıyla işletmeye alınan ticari mallar (emtia) vb. kalemlerin izlendiği hesaptır. Bu hüküm ve açıklamalara göre, şirketiniz tarafından alım-satım amaçlı olarak satın alınan malların “(153) No.lu Ticari Mallar Hesabı”na kaydedilmeden, “(621) No.lu Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı” nda takip edilmesi mümkün bulunmamaktadır. … ÖNERİLEN VİDEO İÇERİK Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.