Vergi Usul Kanunu’nun 328. maddesi kapsamında uygulanan yenileme fonu, işletmelerin amortismana tabi iktisadi kıymetlerini yenilemelerini teşvik eden önemli bir vergisel avantajdır. Ancak bu uygulamanın kapsamı ve sınırları mevzuatta açık şekilde düzenlenmiş olup, fonun hangi durumlarda kullanılabileceği her olay özelinde dikkatle değerlendirilmelidir. 13.01.2016 tarihli Bursa Vergi Dairesi özelgesinde, şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan bir otobüsün satışından doğan kârın, şehir içi yolcu taşımacılığı için alınan minibüs ve ticari plaka (S plaka) amortismanlarında kullanılıp kullanılamayacağı incelenmiş ve konuya ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu yazıda, özelgede yer alan olay akışı temel alınarak yenileme fonunun uygulanabilirliği ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır. 1. Yenileme Fonunun Amacı ve Yasal Dayanağı Vergi Usul Kanunu’nun 328. maddesine göre: Amortismana tabi bir iktisadi kıymetin satılmasıyla oluşan kâr, pasifte yenileme fonu olarak azami 3 yıl süreyle tutulabilir. (3 yılın hesabında satışın yapıldığı yıl ilk yıl olarak dikkate alınır.) Bu fon, aynı nitelikteki yeni bir iktisadi kıymetin amortismanlarında mahsup edilmek üzere kullanılabilir. Yenileme fonu bir vergi erteleme mekanizmasıdır; satılan kıymetin yerine yenisinin alınmasıyla uygulanır. Kanunun amacı; işletmelerin aynı tür varlıklarını yenilerken birikmiş kârlarını amortisman giderleriyle mahsuplaştırarak nakit akışını güçlendirmektir. 2. Yenileme Fonunda “Aynı Neviden” Olma Şartı Özelgede en kritik nokta şudur: Satılan iktisadi kıymetin yenilenmesinden kasıt, aynı özelliklere sahip ve aynı işi ifa edecek bir iktisadi kıymetin alınmasıdır. Bu nedenle: Şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan otobüs, Şehir içi yolcu taşımacılığında kullanılan minibüs ve ticari plaka (S plaka) aynı nitelikte kabul edilmemektedir. Çünkü: Fiziksel özellikleri farklıdır (kapasite, tasarım, donanım), Kullanım amaçları farklıdır (şehirlerarası – şehir içi), Taşıdıkları hak ve vergisel statüler farklıdır. Bu nedenle “yenileme” niteliği bulunmamaktadır. 3. Özelgenin Sonuç ve Değerlendirmesi Özelgede açıkça belirtilmiştir: Otobüsün satışından doğan kâr için yenileme fonu ayrılabilir. Ancak bu fon minibüs alımı veya ticari plaka (S plaka) edinimi üzerinde kullanılamaz. Çünkü bu iki varlık, satılan otobüsle aynı neviden sayılmamaktadır. Dolayısıyla işletmenin bilançoda 549 hesapta izlediği yenileme fonunu, minibüs veya ticari plakanın amortismanlarında mahsup etmesi hukuken mümkün değildir. 4. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler Bu özelge, özellikle taşımacılık sektöründe sık karşılaşılan uygulama hatalarını düzeltici niteliktedir. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar: Yenileme fonu yalnızca amortismana tabi iktisadi kıymetler için uygulanır. (Ticari plaka gayrimaddi hak olsa da aynı neviden sayılmadığı için kapsam dışıdır.) Yeni alınacak kıymetin, satılan kıymetin aynı işi ifa etmesi esastır. Kullanım alanı, kapasite, fonksiyon, taşıtın türü ve ekonomik niteliği önem taşır. Farklı faaliyet konularına geçiş niteliği taşıyan değişimlerde yenileme fonu uygulanamaz. 10 Soru – 10 Cevap Tablosu SoruCevap1. Yenileme fonu hangi durumda uygulanır?Amortismana tabi iktisadi kıymet satıldığında ve yerine aynısı alınacaksa.2. Otobüs satışı sonrası yenileme fonu ayrılabilir mi?Evet, ayrılabilir.3. Minibüs alımı otobüsün yenilenmesi sayılır mı?Hayır, aynı neviden değildir.4. Ticari plaka amortismanı yenileme fonu ile mahsup edilir mi?Hayır, mümkün değildir.5. Yenileme fonu maksimum ne kadar süre tutulabilir?En fazla 3 yıl.6. Yeni alınan kıymet amortismana tabi olmak zorunda mı?Evet, zorunludur.7. Yenileme fonu hangi hesapta izlenir?549-Özel Fonlar hesabında.8. Farklı faaliyete geçişlerde yenileme fonu uygulanır mı?Hayır, uygulanamaz.9. Fon yalnızca amortismanlardan mı düşülür?Evet, amortisman giderlerine mahsup edilir.10. Fon kullanılmazsa ne olur?Üçüncü yılın sonunda vergi matrahına eklenir. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIBURSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI(Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü)   Sayı:95462982-105[VUK.ÖZLG-15-29]-613/01/2016Konu:Şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan   otobüsün satışından doğan karın, şehiriçi yolcu taşımacılığı için alınan   minübüs ve ticari plakanın amortismanlarından mahsup edilip edilemeyeceği.                   İlgide kayıtlı özelge talep formu ve dilekçenizin tetkikinden; İlimiz … Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün … vergi kimlik numarasında kayıtlı mükellef olduğunuz, şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullandığınız … model … marka otobüsünüzü 08/09/20.. tarihinde satarak yerine … il sınırları içinde yolcu taşıma faaliyetinde bulunmak üzere 30/09/20.. tarihinde S plaka aldığınız ve ilerleyen günlerde de minibüs alacağınızdan bahisle, otobüs satışından kaynaklanan karı 549-Özel Fonlar hesabında takip ederek, servis minibüsü ve ticari hak (S plaka) üzerinden ayrılacak amortismanlardan mahsup edip edemeyeceğiniz hususunda Başkanlığımızdan görüş talebinde bulunduğunuz anlaşılmıştır.              Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesinde, “Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilir. İşletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hasılat veya gider kaydederler.              Amortisman ayrılmış olanların değeri ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan meblağdır.              Devir ve trampa satış hükmündedir.              Şu kadar ki satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde satıştan tahassül eden kâr yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu süre içinde kullanılmamış olan kârlar üçüncü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu kârlar o yılın matrahına eklenir.             Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kâr, yeni değerler üzerinden bu kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.” hükmü yer almaktadır.              Bu hükme göre; “Yenileme Fonu” iktisadi işletmelere dahil amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satışından doğan karların bilançonun pasifinde azami üç yıl süre ile bekletilmesini ifade eden bir vergi erteleme yöntemi olarak, işletme içi yatırımları teşvike yönelik bir uygulamadır. Yenileme fonundan yararlanabilmek için satılan iktisadi kıymetin yenilenmesinin zaruri bulunması veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilip teşebbüse geçilmiş olunması gerekir. Eğer elden çıkarılan iktisadi kıymetin yenilenmesinin zaruri bulunduğu açıksa bu yenileme fonu ayrılması için yeterli bulunmaktadır.              Yenileme fonunun iktisadi kıymetin iktisabında kullanılması halinde, bilançonun pasifinde yer alan fon, yeni değer için ayrılacak amortismanlara mahsup edilmektedir. Mahsup işleminin, iktisadi kıymetin değerinin amortisman yoluyla itfa edilme süresinden önce tamamlanması durumunda ise iktisadi kıymetin kalan değer kısmı için amortisman ayrılmasına devam edilecektir.              Diğer yandan, yenileme fonunun ayrılabilmesi, amortismana tabi bir iktisadi kıymetin varlığı ile bu kıymetin satılmasından oluşan kârın aynı neviden yeni bir iktisadi kıymetin alımında kullanılması halinde söz konusu olabilmektedir. Maddede geçen “satılan iktisadi kıymetin yenilenmesinden” kasıt, satılan iktisadi kıymetle aynı özelliklere sahip ve aynı işi ifa edecek yeni bir iktisadi kıymetin alınmasıdır. Şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan otobüs ile il sınırları içinde yolcu taşımacılığında kullanılan minibüs, fiziksel ve fonksiyonel özellikler bakımından birbirinden farklı iki iktisadi kıymettir.              Yukarıda yer verilen kanun hükmü ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullanılan otobüsün satışından elde edilen kâr dolayısıyla ayrılacak olan yenileme fonunun, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullanılan minibüs ve ticari hak (S plaka) alımında kullanılması mümkün bulunmamaktadır.              Bilgi edinilmesini rica ederim. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Yenileme Fonu Uygulaması: Eski Fabrika Satış Kârının Yeni Fabrika İnşaatında Kullanımı Mümkün mü? Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.