Giriş Türkiye’de ticari faaliyet yürüten gerçek ve tüzel kişiler için defter tutma yükümlülüğü, Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümleriyle belirlenmiştir. Ancak faaliyetini bir süreliğine durduran ve sonrasında yeniden işe başlayan mükelleflerin hangi usule göre defter tutacağı, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler açısından sıkça sorulan bir konudur. Bu yazıda, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) 14.03.2019 tarihli özelgesi doğrultusunda, yeniden işe başlayan mükelleflerin defter tutma usulü ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Vergi Usul Kanununda “İşi Bırakma” ve “Yeniden Başlama” Kavramı VUK’un 161. maddesi uyarınca, vergiye tabi faaliyetin tamamen sona erdirilmesi “işi bırakma” olarak tanımlanmıştır. Buna karşılık, işin geçici süreyle durdurulması işi bırakma sayılmaz.Dolayısıyla bir mükellefin faaliyetini sonlandırmasıyla yeniden işe başlaması arasındaki fark, vergi yükümlülüklerinin tespiti açısından büyük önem taşır. Defter Tutma Esasları: Bilanço ve İşletme Hesabı VUK’un 176. maddesine göre defter tutma bakımından iki ana sınıf bulunmaktadır: Birinci sınıf tüccarlar: Bilanço esasına göre defter tutarlar. İkinci sınıf tüccarlar: İşletme hesabı esasına göre defter tutarlar. Hangi sınıfta yer alınacağı ise yıllık iş hacmine, faaliyet türüne ve mükellefiyetin geçmişine göre belirlenir. Yeniden İşe Başlayanlarda Uygulanacak Usul Kanunun 178. maddesi, “Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II’nci sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler.” hükmünü içermektedir.Yani, işine yeni başlayan bir kişi başlangıçta işletme hesabı esasına göre defter tutabilir. Ancak bu durum, bazı şartların varlığı halinde geçerliliğini yitirir. GİB Görüşü: Bilanço Esasına Dönüş Durumu Gelir İdaresi Başkanlığı’nın özelgesinde, daha önce bilanço esasına göre defter tutan bir mükellefin faaliyetini terk edip kısa süre sonra aynı veya benzer faaliyete yeniden başlaması halinde, işletme hesabı esasına dönüş yapılamayacağı belirtilmiştir.Bu durumda mükellef, önceki statüsünü koruyarak bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmelidir. Ancak, özelgede belirtilen olayda mükellef faaliyetini 2017 yılında bırakmış ve yaklaşık iki yıl sonra (2019’da) yeniden işe başlamıştır. Bu nedenle, Gelir İdaresi Başkanlığı bu süreci “yeniden işe başlama” olarak değerlendirmiş ve işletme hesabı esasına göre defter tutmanın mümkün olduğunu kabul etmiştir. Örnek Olay Üzerinden Değerlendirme Mükellef, 2014-2017 yılları arasında bilanço esasına göre defter tutmuş, faaliyetine 2017’de son vermiştir. 2019 yılında “hediyelik eşya, kırtasiye ve oyuncak satışı” faaliyetleriyle yeniden işe başladığında, önceki iş hacmi dikkate alınmaksızın, başlangıçta ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabı esasına göre defter tutabilecektir. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler Faaliyet konusu değişikliği, yeniden işe başlama olarak değerlendirilir. Faaliyet terk tarihi ile yeniden başlama tarihi arasındaki süre kısa ise (örneğin aynı yıl içinde), önceki bilanço esası korunur. İş hacmi büyüklüğü, izleyen yıllarda sınıf değişikliğine yol açabilir. Aynı faaliyet konusunun devamı söz konusuysa ve kısa aralıklarla terk/başlama yapılıyorsa, Gelir İdaresi bunu “geçici durdurma” olarak görebilir. Sonuç Yeniden işe başlayan mükellefler, iş hacimleri belirleninceye kadar işletme hesabı esasına göre defter tutabilirler. Ancak, faaliyetin kısa süreli ara verilerek yeniden başlaması durumunda, bilanço esasına göre defter tutma zorunluluğu devam eder.Bu nedenle, yeniden işe başlayan mükelleflerin faaliyet geçmişlerini ve iş hacimlerini dikkatle değerlendirmeleri büyük önem taşır. Sıkça Sorulan Sorular (SSS) SoruCevap2 Yıl geçtikten sonra yeniden işe başlayan mükellef hangi defteri tutmalıdır?İş hacmi belirleninceye kadar işletme hesabı esasına göre defter tutulabilir.Daha önce bilanço defteri tutan biri tekrar işletme defteri tutabilir mi?Eğer faaliyet uzun süre önce terk edilmişse evet, ancak kısa süreli aralarda hayır.İşin kısa süreli durdurulması iş bırakma sayılır mı?Hayır, bu durum “geçici durdurma” olarak değerlendirilir.VUK’un 178. maddesi neyi düzenler?Yeniden işe başlayan mükelleflerin geçici olarak ikinci sınıf tüccar sayılabileceğini belirtir.Faaliyet konusunu değiştiren mükellef işletme defterine geçebilir mi?Evet, yeni faaliyet farklı bir iş koluna giriyorsa geçebilir.2017’de işi bırakan ve 2019’da yeniden başlayan biri hangi defteri tutar?Özelgeye göre işletme hesabı esasına göre defter tutabilir.Aynı yıl içinde işi bırakıp başlayanlar hangi esasla defter tutar?Bilanço esasına göre defter tutmaya devam ederler.İş hacmi büyürse ne olur?Mükellef birinci sınıf tüccar sayılarak bilanço esasına geçer.Hangi faaliyetlerde defter türü değişikliği daha sık görülür?Perakende satış, hizmet sektörü ve küçük ticaret faaliyetlerinde. ÖRNEK ÖZELGE T.C.  GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI Eskişehir Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü  ACELE Sayı:64950229-105[178-2019/1]-E.1235214.03.2019Konu:Yeniden işe başlanması halinde hangi usule göre defter tutulacağı  İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; … Vergi Dairesi Müdürlüğünde 16.10.2004 tarihinde basit usulde mükellef olarak “Hediyelik eşyaların perakende satışı” faaliyetine başladığınızı, 2013 yılında işletme defterine, 2014 yılından 06.07.2017 işi terk tarihinize kadar bilanço defterine tabi olarak faaliyette bulunduğunuzu, 07.01.2019 tarihinde Başkanlığımız mükellefi olarak “Kırtasiye ürünlerinin perakende satışı”, “Hediyelik eşyaların perakende satışı”, “Oyuncak perakende satışı” faaliyetinize başladığınızı belirterek işletme hesabı esasına göre mi, yoksa bilanço hesabı esasına göre mi defter tutmanız gerektiği hususunda Başkanlığımızdan görüş talep ettiğiniz anlaşılmıştır.  213 sayılı Vergi Usul Kanununun; – 161 inci maddesinde, “Vergiye tabi olmayı gerektiren muamelelerin tamamen durdurulması ve sona ermesi işi bırakmayı ifade eder. İşlerin herhangi bir sebep yüzünden geçici bir süre için durdurulması işi bırakma sayılmaz.”, – 174 üncü maddesinde, “Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır. Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır. …“, – 176 ncı maddesinde, “Tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır: I inci sınıf tüccarlar, bilanço esasına göre; II nci sınıf tüccarlar, işletme hesabı esasına göre; defter tutarlar.“, – 178 inci maddesinde; “Aşağıda yazılı tüccarlar II’nci sınıfa dahildirler: 177 inci maddede yazılı olanların dışında kalanlar; Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler. Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II’ nci sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler.” hükümleri yer almaktadır. Öte yandan, Vergi Usul Kanunu uygulamasında, yeniden işe başlayan mükelleflerin işletme hesabı esasına göre defter tutmaları mümkün bulunmakla birlikte, bilanço esasına göre defter tutma zorunluluğu bulunurken faaliyetin terk edilmesi, akabinde aynı hesap dönemi veya kısa bir süre içinde aynı faaliyete tekrar başlanılması durumu Kanunun 178 inci maddesinin söz konusu hükmü kapsamında değerlendirilemediğinden, bu durumda bilanço esasına göre defter tutulmaya devam edilmesi gerekmektedir. Buna göre, birinci sınıf tüccar olarak bilanço esasına göre defter tuttuğunuz “Hediyelik eşyaların perakende satışı” faaliyetinizi 2017 takvim yılında terk ederek, 2019 takvim yılında (terk ettiğiniz faaliyet konunuz yanında) farklı faaliyet konularını da kapsayacak şekilde, yeniden işe başlamanız sebebiyle, 2017 yılında sonlandırdığınız “Hediyelik eşyaların perakende satışı” faaliyetinize ilişkin mükellefiyet sınıflandırılmasının daha önce faaliyette bulunduğunuz yıllarda yapılmış olması dikkate alınmaksızın, yıllık iş hacminiz belirleninceye kadar ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabı esasına göre defter tutmanız mümkün bulunmaktadır. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Olağandışı Gelir ve Giderlerin Muhasebeleştirilmesi Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.