ŞEHİRLER ARASI TAŞIMACILIKTA ŞOFÖR HARCIRAH VE YEMEK GİDERLERİNİN VERGİSEL BOYUTU Türkiye’de ticari hayatın dinamizmi içerisinde, özellikle lojistik ve taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren mükelleflerin en sık karşılaştığı tereddütlerden biri, personelin saha görevleri sırasında gerçekleştirdiği harcamaların vergi matrahından indirilmesi hususudur. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve mülga düzenlemeler ışığında, hizmet erbabına yapılan ödemelerin mahiyeti, vergilendirme rejimini doğrudan etkilemektedir. Bu yazımızda, Karabük Valiliği Defterdarlık Gelir Müdürlüğü tarafından verilen E-35831311-010.01-11600 sayılı ve 29.05.2023 tarihli özelge çerçevesinde, şoförlere ödenen yemek ve konaklama giderlerinin hukuki statüsünü analiz edeceğiz. LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE ÖRNEK OLAY Konuyu daha somut bir düzleme taşımak adına, merkezi Karabük’te bulunan ve geniş bir araç filosuyla şehirler arası yük taşımacılığı yapan “Lojistik-X Nakliyat A.Ş.” unvanlı tüzel kişiliği ele alalım. Şirket, operasyonel süreçlerinde istihdam ettiği tır şoförlerini Türkiye’nin dört bir yanına sefere göndermektedir. Bu seferler esnasında şoförler; yol üstü tesislerinde yemek yemekte, zorunlu hallerde konaklamakta ve çeşitli yol giderleri yapmaktadır. Lojistik-X Nakliyat A.Ş., şoförlerin bu harcamaları için kendilerine nakden ödeme yapmakta veya fatura karşılığı masrafları karşılamaktadır. Şirket yönetimi, bu ödemelerin tamamının kurum kazancının tespitinde doğrudan gider yazılıp yazılamayacağı ve personelin bordrosuna “vergiye tabi ücret” olarak yansıtılıp yansıtılmayacağı konusunda tereddüte düşerek idareden görüş talep etmiştir. ÜCRET VE GİDER KARŞILIĞI AYRIMININ HUKUKİ TEMELLERİ Gelir Vergisi Kanunu’nun 61. maddesi uyarınca, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı sağlanan para ve ayınlar ile menfaatler “ücret” olarak tanımlanmıştır. Ancak aynı kanunun 24. maddesi, belirli şartlar dahlinde yapılan “gider karşılıklarını” vergiden müstesna tutmuştur. Özelgede de vurgulandığı üzere, Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan özel sektör kuruluşlarında, hizmet erbabına verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler istisna kapsamındadır. Burada kritik eşik, ödemenin “belgelendirilip belgelendirilmediği” ve “devlet memuru gündelik tutarları” ile olan ilişkisidir. BELGELENDİRME DURUMUNA GÖRE VERGİSEL SENARYOLAR İlgili özelge uyarınca, Lojistik-X Nakliyat A.Ş. örneği üzerinden üç temel senaryo ortaya çıkmaktadır: Tam Belgelendirme Hali: Şoförün konaklama ve yemek faturalarını Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerine uygun şekilde ibraz etmesi durumunda, bu ödemelerin tamamı devlet memuru harcırah limitlerine bakılmaksızın vergiden müstesna tutulur ve şirkete gider kaydedilir. Kısmi Belgelendirme Hali: Konaklamanın faturalandırıldığı ancak yemek giderinin belgelendirilemediği durumlarda; konaklama bedeli tam istisna edilirken, yemek bedeli için ödenen tutarın devlet memuru gündelik haddini aşan kısmı ücret olarak vergilendirilir. Belgesiz Ödeme (Gündelik) Hali: Şoföre hiçbir belge aranmaksızın maktu bir ödeme yapılıyorsa, bu tutarın en yüksek devlet memuru gündelik tutarını aşmayan kısmı vergiden müstesnadır. Aşan kısım ise net ücret kabul edilerek brütleştirilmeli ve gelir vergisi tevkifatına tabi tutulmalıdır. Sonuç olarak, Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/1 maddesi uyarınca, ticari kazancın elde edilmesi ile illiyet bağı bulunan bu ödemeler her halükarda gider yazılabilir; ancak vergilendirme boyutu belgeleme disiplinine göre değişkenlik gösterir. ŞOFÖR GİDERLERİ VE HARCIRAH SORU-CEVAP TABLOSU SoruCevapŞoförlere yapılan konaklama ödemesi gider yazılabilir mi?Evet, ticari kazancın elde edilmesiyle ilgili olduğu için gider yazılır.Belgelendirilen fiili yemek giderlerinde vergi istisnası sınırı var mıdır?Fatura ile tevsik edilen fiili yemek giderlerinde memur maaş haddi sınırı uygulanmaz.Yemek faturası yoksa ödenen harcırahın ne kadarı vergiden muaftır?En yüksek devlet memuru gündelik tutarını aşmayan kısım muaftır.Şoföre verilen nakit yemek parası ücret sayılır mı?Belgelendirilmediği takdirde, memur harcırah sınırını aşan kısım ücret sayılır.Özel sektör firmaları Harcırah Kanunu’na tabi midir?Hayır, ancak istisna sınırlarının tayininde memur harcırah tutarları referans alınır.Şehirler arası taşımacılıkta şoför harcaması nasıl belgelendirilir?VUK uyarınca fatura veya perakende satış fişi ile belgelendirilmelidir.Konaklama bedeli belgelendirilemezse vergi kesintisi yapılır mı?Memur gündelik tutarını aşan kısım üzerinden gelir vergisi kesintisi (stopaj) yapılır.Şirketlerin ödediği harcırahlar Kurumlar Vergisi matrahından düşülür mü?Evet, GVK 40/1 maddesi kapsamında gider olarak indirim konusu yapılabilir.2023/29.05 tarihli özelgenin ana vurgusu nedir?Ödemelerin ücret mahiyetinde olduğu ancak belgelendirme durumuna göre istisna uygulanacağıdır.Hem yemek faturası ödenip hem de gündelik verilirse ne olur?Fiili giderler dışında ödenen gündeliklerin tamamı vergiye tabi ücret kabul edilir. ÖRNEK ÖZELGE T.C.KARABÜK VALİLİĞİDefterdarlık Gelir Müdürlüğü    Sayı:E-35831311-010.01-1160029.05.2023Konu:Ücret Ödemelerinin Gider Kaydedilmesi  İlgi:….. İlgide kayıtlı özelge talep formu incelenmesinden, şirketinizin şehirler arası yük taşımacılığı faaliyeti ile iştigal ettiği, bu kapsamda taşıma faaliyetini yürüten şoförlerinize gitmiş oldukları yerlerde konaklama, yemek ve diğer giderler için ödeme yapıldığı belirtilerek, söz konusu ödemelerin şirketiniz kayıtlarında gider gösterilip gösterilmeyeceği konusunda Defterdarlığımızdan görüş talep ettiğiniz anlaşılmaktadır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde “Ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.” hükmü yer almış olup, adı geçen Kanunun “Gider karşılıklarında” başlıklı 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir. … 2. Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanunu’na tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur) hükmü yer almaktadır. Konuya açıklık getiren 138 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde ise “…Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından hizmet erbabına ödenen fiili yemek ve yatmak giderleri 01/01/1983 tarihinden itibaren Devlet Memurlarına ödenen gündeliklerle mukayesede dikkate alınmayacaktır. Ancak, yemek ve yatmak giderlerinin tevsik edilmemesi halinde, bu giderlere karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen miktarı veya Devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşan kısmının ücret olarak vergiye tabi tutulması gerekir. Diğer taraftan, anılan personele fiili yemek ve yatmak giderleri dışında gündelik de ödendiği takdirde bu gündeliklerin tamamının ücret olarak vergiye tabi tutulması gerekecektir.” açıklaması yer almıştır. Yine 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin safi ticari kazancın tespitinde indirilecek gider olarak kabul edileceği hükme bağlanmıştır. Diğer taraftan, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında; kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, maddenin ikinci fıkrasında; safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hükümlerinin uygulanacağı, 8 inci maddesinde de ticari kazanç gibi hesaplanan kurum kazancının tespitinde mükellefin maddede belirtilen bentler halinde yer alan giderleri de ayrıca hasılattan indirilebileceği hükmü bulunmaktadır.  Buna göre, – Taşıma işinde şoför olarak çalışanlara asıl ücreti dışında olan ve yolculuk sırasında yaptıkları konaklama, yemek ve diğer giderlerine karşılık yapılan ödemelerin Gelir Vergisi Kanunun 61 inci maddesi kapsamında ücret olarak değerlendirilmesi, – Gider karşılığı olarak yapılan fiili yemek ve konaklama ödemelerinin (devlet memuruna ödenen harcırah gündeliği ile mukayese edilmeksizin), Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi halinde, tamamının vergiden müstesna tutulması, – Konaklama bedelinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilmesi, yemek bedelinin belgelendirilememesi durumunda, konaklama bedelinin tamamının vergiden istisna edilmesi, yemek bedelinin ise bu giderlere karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet memurlarına verilen miktarı aşan kısmının ücret olarak vergiye tabi tutulması, – Yemek ve konaklama giderlerinin Vergi Usul Kanunu uyarınca belgelendirilememesi halinde, yapılan ödemenin aynı aylık seviyesindeki Devlet memuruna verilen gündelik tutarını (veya Devletçe verilen en yüksek gündelik tutarını) aşmaması kaydıyla vergiden müstesna tutulması, aşan kısmın ise ücret olarak vergilendirilmesi gerekir. Ayrıca, söz konusu ödemelerin Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi kapsamında kurum kazancının tespitinde gider olarak indirim konusu yapılabileceği tabiidir. Bilgi edinilmesini rica ederim. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Hesaplama Araçları Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.