(Vergi Usul Kanunu ve Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği Çerçevesinde Değerlendirme) Giriş Ticari işletmelerin faaliyetleri sırasında bazen olağan iş akışı dışında gerçekleşen gelir veya gider unsurları ortaya çıkabilir. Bu tür işlemler, işletmenin süreklilik arz eden faaliyetleriyle doğrudan ilgili olmayan, arızi nitelikteki işlemler olarak tanımlanır. Bu yazıda, Çankırı Defterdarlığı Gelir Müdürlüğü’nün 20.03.2019 tarihli özelgesi esas alınarak, olağandışı gelir ve gider faturalarının muhasebeleştirilmesi, yansıtma işlemleri ve muhasebe sistemine etkileri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. 1. Olağan Dışı Gelir ve Giderlerin Tanımı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT)’ne göre: Olağandışı Gelir ve Kârlar: İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olarak gerçekleşen, süreklilik arz etmeyen, arızi nitelikli kazançlardır.Örneğin, duran varlık satış kazançları, tazminatlar, tek seferlik kazançlar bu kapsamdadır. Olağandışı Gider ve Zararlar: İşletmenin normal faaliyetlerinin dışında kalan, tekrarlanmayan giderlerdir.Örneğin, doğal afet zararları, dava tazminatları veya yansıtma sonucu oluşan tek seferlik giderler bu grupta değerlendirilir. 2. Fatura Düzeni ve Yansıtma İşlemleri Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesine göre, fatura, satılan mal veya yapılan hizmet karşılığında düzenlenir ve müşterinin borçlandığı tutarı gösterir.Ancak bazı durumlarda işletme, başkası adına yaptığı bir harcamayı geçici olarak kendi adına ödeyebilir. Bu durumda gider, işletmenin faaliyetiyle doğrudan ilişkili değildir ve yansıtma faturası düzenlenir. Bu tür durumlarda: Fatura açıklamasına “Bu belge, masraf aktarımı niteliğindedir” şeklinde bir not düşülmelidir. Asıl harcamaya ilişkin belge, yansıtma faturasına ek olarak muhasebe kayıtlarına eklenmelidir. İşlemin mahiyeti, şeffaf ve tevsik edilebilir şekilde kayıt altına alınmalıdır. 3. Muhasebenin Temel Kavramları Açısından Değerlendirme Muhasebe kayıtlarında özün önceliği, sosyal sorumluluk ve tam açıklama kavramları büyük önem taşır: Özün Önceliği: İşlemlerin muhasebede, biçiminden ziyade özüne göre kaydedilmesi gerekir. Sosyal Sorumluluk: Mali tablolar yalnızca işletme sahiplerinin değil, kamu otoriteleri ve paydaşların da doğru bilgi edinmesini sağlamalıdır. Tam Açıklama: Olağandışı işlemler, mali tablolarda ayrı gösterilmeli ve kullanıcılar için açıkça anlaşılır olmalıdır. Bu prensipler, masraf aktarımı (yansıtma) işlemlerinde özellikle geçerlidir. 4. Muhasebe Kayıtlarında Uygulama Olağandışı gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesinde Tekdüzen Hesap Planı’ndaki ilgili hesaplar kullanılır. Olağandışı Gelir ve Kârlar (67 Hesap Grubu)-Duran varlık satış kazançları-Tazminat gelirleri-Tek seferlik yansıtma gelirleri Olağandışı Gider ve Zararlar (68 Hesap Grubu)-Arızi giderler-Hasar veya mahkeme masrafları-Masraf aktarımına konu tek seferlik giderler Yansıtılan giderler, olağandışı gider olarak kaydedilmeli; aynı işlem karşılığında yapılan yansıtma faturası ise olağandışı gelir hesabına alınmalıdır. 5. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler Her yansıtma işleminde belge düzeni titizlikle sağlanmalıdır. İşletme faaliyetleriyle ilgisi olmayan giderler doğrudan maliyete alınmamalıdır. Muhasebe kayıtlarında “netleştirme” yapılmamalı, her işlem ayrı ayrı gelir ve gider hesaplarına kaydedilmelidir. Faturalara mutlaka ilgili belge ekleri konulmalı ve muhasebe kayıtlarıyla ilişkilendirilmelidir. Sonuç Olağandışı gelir ve giderler, işletmenin rutin faaliyetlerinden bağımsız, arızi nitelikteki finansal işlemleri temsil eder. Bu işlemlerin doğru şekilde sınıflandırılması ve muhasebeleştirilmesi, hem Vergi Usul Kanunu’na uygunluk hem de mali tabloların doğruluğu açısından zorunludur. Yansıtma faturaları ise yalnızca gerçek masraf aktarımı niteliğindeki işlemlerde kullanılmalı, açıklamaları ve dayanak belgeleri eksiksiz olmalıdır. Soru – Cevap Tablosu SoruCevapOlağandışı gelir nedir?İşletmenin olağan faaliyetleri dışında, arızi şekilde elde ettiği tek seferlik kazançlardır.Olağandışı gider neyi ifade eder?İşletmenin ana faaliyetiyle ilgisi olmayan, düzenli olmayan giderlerdir.Yansıtma faturası ne zaman düzenlenir?Başkası adına yapılan bir giderin asıl muhatabına aktarılması gerektiğinde.Fatura açıklamasında ne yazmalıdır?“Bu belge masraf aktarımı niteliğindedir.” ifadesi bulunmalıdır.Muhasebede hangi hesaplar kullanılır?67 Olağandışı Gelir ve Kârlar, 68 Olağandışı Gider ve Zararlar hesap grupları.Özün önceliği ne anlama gelir?Muhasebede işlemin şekli değil, gerçeği esas alınır.Olağandışı gelir KDV’ye tabi midir?İşlemin mahiyetine göre değişir; arızi faaliyetlerde KDV hesaplanmaz.Masraf aktarımı nasıl belgelenir?Asıl faturanın bir kopyası eklenerek tevsik edilir.Olağandışı giderler neden ayrıştırılır?Mali tabloların gerçek durumu yansıtması için.Hatalı muhasebeleştirme sonucu ne olur?Vergi incelemesinde usulsüzlük ve vergi ziyaı cezası uygulanabilir. ÖRNEK ÖZELGE T.C. ÇANKIRI VALİLİĞİ Defterdarlık Gelir Müdürlüğü    Sayı:19208162-VUK-214020.03.2019Konu:Olağan Dışı Gelir ve Olağan Dışı Gider Faturalarının Muhasebeleştirilmesi  İlgide kayıtlı özelge talep formunda; – Antalya ilinde bulunan şube işyerinde market işletmeciliği işi ile iştigal ettiğiniz, bahse konu şubenizde toptancınız … nin kiralık olan işyerinizde tadilat destek ve koordinasyon işlemlerini üstlendiği, – Kiraladığınız işyerinde yapılan tadilatın … .’nin isteği doğrultusunda … tarafından yapılarak adınıza … numaralı faturanın düzenlendiği, söz konusu fatura muhteviyatı tutarın … numaralı fatura ile tarafınızca …  yansıtıldığı, – Taraflar arasında yapılan anlaşma çerçevesinde … in ödemeleri … ye direkt olarak yapacağı, bu nedenle adınıza düzenlenen tadilat faturalarının kiracı bulunduğunuz işyerine yapılan giderler olması, adınıza düzenlenen faturalar nedeniyle de tarafınızca yansıtma faturası düzenlediğinizden bahisle firmanızla ilgisi kalmadığı belirtilerek, adınıza düzenlenen ve tarafınızca düzenlenen faturaların tekdüzen muhasebe kayıtlarına nasıl intikal ettirileceği hususunda Defterdarlığımızdan görüş talep edilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun; 227 nci maddesinde, bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça bu Kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsikinin mecburi olduğu hükme bağlanmış olup, söz konusu kayıtların aynı kanunun 229 uncu ve müteakip maddelerinde yer alan belgelerden (fatura, gider pusulası, serbest meslek makbuzu vb.) herhangi biri ile tevsik edilmesi gerekmektedir.Bu kapsamda, Kanunun 229 uncu maddesinde fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesika şeklinde tanımlanmıştır. Bu bağlamda, tahakkuka ilişkin bir belge olan ve ödeme ile ilişkisi olmayan faturanın, malın teslimi veya hizmetin ifasını müteakip, ödeme yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın yedi gün içinde, ödemeyi yapan adına değil, emtia veya hizmeti satın alan müşteri adına düzenlenmesi gerekmekle birlikte, kişi veya kurumların ürettiği mal veya hizmetin maliyetine girmeyen, gelirin elde edilmesi ve ticari faaliyetinin devamı ile ilişkisi olmayan, üçüncü kişiler adına yapılan giderlerin asıl muhatabına yansıtma faturası düzenlenmek suretiyle yansıtılması gerekebilmektedir. Ancak bu durumda, düzenlenen faturaya “fatura muhteviyatı işlemin bir masraf aktarımı olduğu ve masrafların gerçek ilgilisine intikal ettirildiğine” ilişkin bir şerh düşülmesi ve ekine masraf aktarımına konu işleme ait fatura veya benzeri belgenin bir örneğinin eklenmesi işlemin gerçek mahiyetinin tevsiki açısından önem arz etmektedir. Diğer tarafttan, mezkûr Kanunun 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile mükelleflerin, muhasebe sistemlerinde uymakla yükümlü bulundukları kurallar belirlenmiştir. Bu belirlemelere göre, mükelleflerin muhasebenin temel kavramlarına, muhasebe politikalarının açıklanması ve mali tablolar ilkelerine, tekdüzen hesap planı ve işleyişine ilişkin yapılan düzenlemelere uymaları gerekmektedir. Muhasebenin temel kavramlarından; – “Sosyal Sorumluluk Kavramı”, muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde ve mali tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında; belli kişi veya grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini, “Özün Önceliği Kavramı”, işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerinden çok, özlerinin esas alınması gereğini, “Tam Açıklama Kavramı”, mali tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olması gereğini ifade etmektedir. Ayrıca, yukarıda bahsi geçen 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin “6. GELİR TABLOSU HESAPLARI” başlığı altında yer alan; 67- Olağandışı Gelir ve Karlar bölümünde, “İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duran varlıkların satışlarından elde edilen karlar ile olağan dışı olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve karların yer aldığı hesap grubudur.“, 68 – Olağandışı Gider ve Zararlar bölümünde ise, “İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararların yer aldığı hesap grubudur.“ açıklamaları yer almaktadır. Buna göre; söz konusu giderler ile bunların asıl yükleniciye yansıtılmasının yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde gelir ya da gider hesaplarında izlenmesi gerekeceği tabiidir. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Ticari İşletmelerde Sınıf Değiştirme ve Defter Tutma Esasları Sağlık Hizmetlerinde Fatura ve Serbest Meslek Makbuzu Düzeni Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.