Giriş Kamu ihalelerinde isteklilerden talep edilen geçici teminat mektupları, ihale sürecinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Ancak ihale sürecinin çeşitli nedenlerle sonuçlanmaması veya sözleşmeye davet aşamasında gerekli şartların sağlanamaması halinde bu teminatların irat kaydedilmesi söz konusu olabilmektedir. Bu durumda geçici teminat tutarının vergi açısından gider yazılıp yazılamayacağı ve nasıl muhasebeleştirileceği önemli bir teknik konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın vermiş olduğu özelgede, ihale iptali sebebiyle gelir kaydedilen geçici teminatın kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınabileceği açıkça belirtilmiştir. Ayrıca muhasebe kayıtlarının hangi hesaplarda izlenmesi gerektiği de açıklığa kavuşturulmuştur. Geçici Teminat Mektuplarının Vergisel Niteliği 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6’ncı maddesi uyarınca kurum kazancı, Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hükümleri çerçevesinde belirlenmektedir. Ticari kazançta indirilebilecek giderler arasında, Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/3 maddesinde düzenlenen ve işle ilgili olmak kaydıyla sözleşmeye, ilama veya kanun emrine dayanan zarar, ziyan ve tazminatlar yer almaktadır. Somut olayda, ortak girişimin ihaleyi kazanmış olmasına rağmen diğer ortağın sosyal güvenlik borcu olmadığına dair belgeyi ibraz etmemesi sebebiyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde sözleşme imzalanamamış, ihale makamı isteklileri ihale dışı bırakarak geçici teminatı irat kaydetmiştir. Bu süreç hukuki zorunluluklara dayalı olduğundan geçici teminatın kaybedilmesi kanun emrine dayalı bir zarar niteliğindedir. Bu nedenle, geçici teminat bedelinin kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilmesi mümkündür. Teminatın Muhasebe Sistemindeki Yeri Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre olağan faaliyetlerin dışında kalan, süreklilik arz etmeyen ve işletmenin kontrolü dışındaki olaylardan kaynaklanan gider ve zararlar 68 – Olağandışı Gider ve Zararlar hesap grubunda takip edilmelidir. (KKEG değil) Gelir İdaresi Başkanlığı da özelgede bu yaklaşımı doğrulamış ve irat kaydedilen geçici teminat mektubu bedelinin: 689 – Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabında izlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu yaklaşım, teminat kaybının olağan ticari faaliyetle doğrudan ilişkili olmaması nedeniyle muhasebe standartlarıyla da uyumludur. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Teminat kaybının mutlaka resmi bir işleme (idari karar, ihale dışı bırakılma, mevzuat hükmü) dayanması gerekir. Zararın gider kaydedilebilmesi için olayın işle ilgili olması ve kanun emrine dayanması şarttır. Muhasebe kaydında teminatın ödendiği tarih ve irat kaydedildiği tarih tutarlı şekilde belgelenmelidir. Geçici teminatın muhasebeleştirilmesinde gelir veya satış hesabı kullanılmaz; doğrudan gider yazılır. Sonuç İhalenin iptali sonucunda geçici teminatın gelir kaydedilmesi, istekliler açısından önemli bir mali sonuç doğurmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın verdiği bu özelge; söz konusu teminatın işletme açısından gider kabul edileceğini, kurum kazancından indirilebileceğini ve muhasebe kayıtlarında olağandışı gider olarak izleneceğini net biçimde ortaya koymaktadır. Bu açıklamalar, benzer durumlarla karşılaşan tüm işletmeler açısından yol gösterici niteliktedir. 10 Soru – 10 Cevap SoruCevapGeçici teminat mektubu nedir?Kamu ihalelerinde isteklilerden alınan ve sözleşme öncesi yükümlülükleri güvence altına alan teminat türüdür.İhalenin iptalinde teminat mektubu gelir kaydedilir mi?Evet, ihale şartlarına uyulmadığında veya belge eksikliği olduğunda idare geçici teminatı irat kaydedebilir.Teminat kaybı gider yazılabilir mi?Gelir Vergisi Kanunu 40/3 kapsamında kanun emrine dayalı olduğu için gider yazılabilir.Teminatın gider yazılma şartı nedir?Zararın işle ilgili olması, resmi bir karara dayanması ve hukuken zorunlu olması gerekir.Geçici teminatın muhasebe hesabı nedir?689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabında izlenir.Teminat kaybı kurum kazancını nasıl etkiler?Gider olarak kaydedildiğinden vergi matrahını azaltır.İhale dışı bırakılma teminat kaybına yol açar mı?Evet, mevzuata aykırılık veya belge eksikliği teminatın irat kaydıyla sonuçlanabilir.Teminat bedeli satış hesabına yazılır mı?Hayır, teminat kaybı gelir niteliğinde değildir; yalnızca gider olarak izlenir.Ortak girişimlerde teminat kaybı nasıl değerlendirilir?Ortaklık adına kaybedilen teminat, ortaklık payına göre her ortak için gider sayılır.Bu özelge diğer mükellefler için bağlayıcı mı?Özelge sadece talep eden mükellef için bağlayıcıdır; ancak uygulamada emsal niteliği taşır. ÖRNEK ÖZELGE T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI  ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü) Sayı : 27575268-32Mük257/7847-50                                                                           18/01/2013 Konu : İhalenin iptal edilmesi sonucunda İhale Makamına verilen geçici teminat mektubunun gider kaydedilmesi ve muhasebe kayıtlarında gösterilmesi hk. İlgi dilekçenizde; şirketinizin Seğmenler Vergi Dairesi Müdürlüğünün …………… vergi numaralı mükellefi olduğu ve şirketinizin Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihaleye çıkarılan ……. İli …….. İlçesi 50 yataklı hastane inşaatı ile Lazerli Tank Atış Eğitim Simülatör Dershanesi inşaatı işine istekli sıfatıyla (ortak girişim olarak girilen ihale) katıldığı, ….Bankasından alınan 01/06/2009 tarihli 300.000,00.-TL tutarındaki geçici teminat mektubunun ihale makamına verildiği, ancak idare ile şirketiniz arasında ortaya çıkan uyuşmazlık sonucunda ihalenin iptal edildiği ve söz konusu geçici teminat mektubunun ihale makamınca gelir kaydedildiği ve söz konusu geçici teminat mektubu tutarının ilgili kuruma 11/08/2009 tarihinde nakden ödendiği belirtilerek, geçici teminat mektubu bedelinin Kurumlar ve Kurum Geçici Vergisi açısından gider olarak kaydedilip kaydedilemeyeceği ve muhasebe kayıtlarında nasıl gösterileceği hususlarında Başkanlığımızdan görüş talep edilmiştir. Bilindiği üzere, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6’ncı maddesinin 1’inci fıkrasında; kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, 2’nci fıkrasında, safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Ticari kazancın tespitinde indirilecek giderler Gelir Vergisi Kanununun 40’ncı maddesinde bentler halinde sayılmış olup, anılan maddenin üçüncü fıkrasında, işle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatların gider yazılacağı hükme bağlanmıştır. Dilekçeniz ve ekinde yer alan belgelerin tetkikinden; …….. Tic. Ltd. Şti. ile şirketinizin iş ortaklığı olarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihalesi yapılan inşaat işine istekli sıfatıyla teklif verdikleri, ihalenin üzerinizde kaldığı ancak, sosyal güvenlik borcu olmadığına dair tevsik edici belgenin diğer ortak ………. Tic. Ltd. Şti. tarafından ibraz edilmemesi nedeniyle sözleşmenin imzalanmadığı ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre ortaklığın ihale dışı bırakıldığı ve şirketiniz tarafından verilen geçici teminatın gelir kaydedildiği anlaşılmıştır. Buna göre, sosyal güvenlik borcu olmadığına dair belgenin ibraz edilmemesi nedeniyle ihale makamı tarafından ortaklığın ihale dışı bırakılarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile Yapım işleri Uygulama Yönetmeliği hükümleri gereğince geçici teminatın irat kaydedildiği anlaşıldığından, söz konusu geçici teminat tutarının kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilmesi mümkün bulunmaktadır. Öte yandan, tekdüzen muhasebe sisteminin uygulanmasına ilişkin açıklamalar, 26/12/1992 tarih ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve daha sonra bu konuda yayımlanan diğer tebliğlerde yapılmış bulunmaktadır. Bu açıklamalara göre, işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararlar “68- Olağandışı Gider ve Zararlar” hesap grubu içerisinde izlenmektedir. Bu itibarla, ihale makamınca gelir kaydedilen söz konusu geçici teminat mektubu bedelinin bu hesap grubu içerisinde yer alan “689-Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar” hesabında izlenmesi gerekmektedir. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413 .maddesine dayanılarak verilmiştir. (**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Kooperatiflerin İnşaat Desteği ve Bağış Niteliğindeki Yardımları Muhasebeleştirmesi: Özelgeye Göre Uygulama Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.