Giriş Döviz alım-satım işlemleri yüksek hacimde belge üretir. e-Defter (yevmiye) kayıtlarında belge bazlı izlenebilirlik ve teknik standartlara uyum, hem vergi güvenliği hem de denetim kolaylığı sağlar. Bu yazı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 01.09.2016 tarihli ve 11395140-105[MÜK-257-2015/VUK-1-19651]-130751 sayılı özelgesinde belirtilen kuralları esas alarak döviz alım-satım belgelerinin e-Defter’de günlük veya onar günlük topluca kaydı konusuna açıklık getirir. Mevzuatın Çerçevesi VUK md. 172, 174, 183: Defter tutma ve yevmiye düzenine dair genel hükümler. VUK mük. md. 242 ve 257: Elektronik defter, belge ve kayıtlar için farklı usul ve esas belirleme yetkisi. 1 Sıra No.lu E-Defter Genel Tebliği ve e-Defter Uygulama Kılavuzu (V1.4): e-Defter format-standart ve belge bilgisi zorunlulukları. 397, 421, 454 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğleri: e-Fatura/e-Defter kapsam ve zorunluluklar. Kural: Her Belge, Kendi Yevmiye Maddesinde e-Defter standartlarına göre belge tipi, numarası ve tarihi yevmiye maddesinde açıkça gösterilmelidir. Bu nedenle esas kural, her döviz/kıymetli maden alım-satım belgesinin ayrı yevmiye maddesiyle kaydıdır. İstisna: Günlük İcmal ile Toplu Kayıt Kılavuzun “Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesine istinaden” bölümüne göre, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine, BDDK ve kambiyo mevzuatı uyarınca belgede karşı tarafın ad/soyad-unvan ve VKN bilgilerinin yazılması gerekmeyen durumlarda, birden fazla belge “günlük olarak” bir icmale bağlanabilir. Yevmiye kaydında belge tipi “other”, açıklama “Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri İcmali” olmalıdır. İcmal numarası ve tarihi zorunludur; hesap dönemi başından itibaren müteselsil ilerlemelidir. İcmal asgari bilgileri içermeli (kılavuzdaki tablo yapısı) ve aynı muhasebe döneminde tutarlılık ilkesine uygun biçimde aynı yapıyla sürdürülmelidir. Onar Günlük Toplama Mümkün mü? Özelge ve Kılavuz, “günlük” icmali açıkça tanımlar. Onar günlük veya daha uzun periyotlarla toplu icmal düzenleme yönünde bir izin yoktur. Bu nedenle: Günlük icmal yapılabilir. Onar günlük icmal yapılamaz. İlgili günlerin her biri için ayrı icmal düzenlenmelidir. Uygulama Adımları (Günlük İcmal Senaryosu) Uygunluk kontrolü: Karşı taraf kimlik bilgisi yazma zorunluluğu olmayan işlemler için icmal kullanılabilir. İcmal oluşturma: “Döviz Alım/Satım Belgeleri İcmali” başlığıyla günlük icmal; numara ve tarih verilir. Asgari bilgiler: Belge sayısı, tutar toplamları, para cinsi, tarihsel bilgiler vb. kılavuzdaki zorunlu alanlar. e-Defter kaydı: Belge tipi other; açıklama “Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri İcmali”; icmal no/tarih girilir. Muhafaza ve ibraz: İcmaller görüntülenebilir ve doğrulanabilir biçimde saklanır. Sık Yapılan Hatalar ve Riskler On günlük/haftalık tek icmal: Standart dışı; uygun değildir. İcmalde eksik bilgi: Asgari alanlar eksikse kayıt reddi/eleştiri riski. Müteselsil numara atlama: Denetimde bütünlük zafiyeti doğurur. İstisna koşulu sağlanmadan icmal: Karşı taraf bilgisi zorunluysa icmal yapılamaz; belge bazlı kayıt gerekir. Sonuç e-Defter’de döviz ve kıymetli maden alım-satım belgeleri kural olarak belge bazında kaydedilir. Karşı taraf bilgisi yazılması gerekmeyen işlemler için sadece “günlük” icmal mümkündür. Onar günlük toplulaştırma mevzuata uygun değildir.ÖNEMLİ NOT: Açıklamalar aşağıda verilen özelgedeki bilgilerin işlenmesi ile yapılmıştır. Mevzuattaki değişikliklerin uygulamada farklılıklara neden olacağını göz önüne alınız. İşlem yapmadan önce Mali Müşavirinizden şirketinize özel danışmanlık almanız tavsiye edilir. 10 Soru – 10 Cevap İle Özelgenin Özeti SoruCevap1. Döviz alım-satım belgeleri e-Defter’de nasıl kaydedilir?Esas kural: belge bazında, her belge ayrı yevmiye maddesiyle.2. Günlük icmal ne zaman kullanılabilir?Karşı taraf kimlik bilgisinin yazılması gerekmeyen işlemlerde.3. Onar günlük toplu kayıt yapılabilir mi?Hayır. Yalnızca günlük icmal mümkündür.4. İcmalde belge tipi nasıl olmalı?other; açıklama: “Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri İcmali”.5. İcmalde hangi bilgiler zorunlu?İcmal numarası, tarihi ve kılavuzdaki asgari alanlar.6. Numara nasıl verilir?Dönem başından itibaren 1’den başlayan müteselsil sıra ile.7. Karşı taraf bilgisi zorunluysa ne yapılır?İcmal kullanılamaz; her belge ayrı kaydedilir.8. Tutarlılık ilkesi ne gerektirir?Dönem boyunca aynı icmal yapısı ve yönteminin sürdürülmesini.9. Kayıt tarihi nasıl seçilmeli?Günlük icmalin kapsadığı güne ait yevmiye tarihiyle.10. Dayanak mevzuat nedir?VUK, 1 Sıra No.lu E-Defter Tebliği, e-Defter Kılavuzu (V1.4), ilgili özelge. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMÜKELLEF HİZMETLERİ USUL GRUP MÜDÜRLÜĞÜ   Sayı:11395140-105[MÜK-257-2015/VUK-1-19651]-13075101.09.2016Konu:e-Defter uygulamasında döviz alım-satım belgelerinin, günlük veya onar günlük olarak topluca kaydedilip kaydedilemeyeceği hk.                   İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, şirketinizin döviz alım-satımı faaliyetinde bulunduğu belirtilerek, e-Defter uygulamasında döviz alım-satım belgelerinin, günlük veya onar günlük olarak topluca kaydedilip kaydedilemeyeceği hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.             213 sayılı Vergi Usul Kanununun 172 nci maddesinde, defter tutma mecburiyeti bulunan gerçek ve tüzel kişiler sayılmış olup Kanunun 174 üncü maddesinde, defterlerin hesap dönemi itibariyle tutulacağı, kayıtların her hesap döneminde kapatılacağı ve ertesi dönem başında yeniden açılacağı, hesap döneminin normal olarak takvim yılı olduğu hükmüne yer verilmiştir. Anılan Kanunun 183 üncü maddesinde ise yevmiye defterinin, kayda geçirilmesi icap eden muamelelerin tarih sırasıyla ve madde halinde tertipli olarak yazıldığı defter olduğu, yevmiye defterinin ciltli ve sahifeleri müteselsil sıra numaralı olacağı hüküm altına alınmıştır.             Mezkur Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, Maliye Bakanlığının, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.             Anılan Kanunun mükerrer 242 nci maddesi ile Maliye Bakanlığının, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.             Konuya ilişkin olarak yayımlanan 397 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile anonim ve limited şirketlerin elektronik fatura oluşturmalarına, alıcısına iletmelerine, muhafaza ve istenildiğinde ibraz etmelerine izin verilmiş, 421 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile de bazı mükellef gruplarına elektronik defter tutma ve elektronik fatura uygulamasına dahil olma zorunluluğu getirilmiştir. 20/06/2015 tarih ve 29392 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 454 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile söz konusu uygulamaların kapsamı genişletilmiştir.             13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği ile Vergi Usul Kanunu kapsamında tutulması zorunlu olan defterlerden www.edefter.gov.tr internet adresinde format ve standardı yayımlanan defterlerin elektronik ortamda oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenerek elektronik defter kullanımına izin verilmiştir.             e-Defter uygulamasına ilişkin olarak www.edefter.gov.tr de yayımlanan “e-Defter Uygulama Kılavuzu V 1.4” ün “18. Belge Tipi (documentType)” bölümünde;             “… Yapılacak olan muhasebe kayıtlarında kaynak belgeye ait detay bilgileri, e-Defter uygulamasında istenilmektedir.             Ayrıca 19 Aralık 2012 tarih ve 28502 Sayılı Resmi gazetede yayımlanan ‘Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ’de yevmiye maddelerinin en az aşağıdaki bilgileri içermesi şarttır:             a) Madde sıra numarası,             b) Tarih,             c) Borçlu hesap,             ç) Alacaklı hesap,             d) Tutar,             e) Her kaydın dayandığı belgelerin türü ile varsa tarihleri ve sayıları.             Dolayısıyla elektronik defter uygulamasında her bir belgeye ait bilgilerin, tek bir yevmiye kaydında gösterilmesi esastır. e-Defter uygulamasında kullanılan standartların gereği olarak belge bilgisine ilişkin detaylar (belge tipi, numarası ve tarihi) elektronik defterlerde gösterilmelidir.” açıklamaları yer almaktadır.             Aynı “Bölüm”ün “Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgesine istinaden açıklama” ve “Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesine istinaden açıklama” kısımlarında ise;             “e-Defter uygulamasında, mezkur Kılavuzda sayılan tüm belge türlerinde olduğu gibi, her bir Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesinin ayrı yevmiye maddelerine kaydedilmesi esastır.             Bununla birlikte, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile Kambiyo Mevzuatına ait diğer mevzuatla belirlenen hükümler uyarınca, Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgelerinde (Döviz Alım/Satım Belgesi, Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesi, Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesi) döviz/kıymetli maden satan/alan gerçek kişi veya kuruluşun adı-soyadı/unvanı ve vergi kimlik numarasının belirtilmesine gerek bulunmayan durumlarda birden fazla Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesinin bir icmale bağlanarak elektronik deftere kayıt edilmesi mümkündür. Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgelerinin günlük olarak bir icmale bağlanarak muhasebe kaydı yapılırken belge tipi ‘other’ ve belge açıklaması Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali veya Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali olarak belirtilmelidir. Ayrıca kayıtlarda Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri numarası ve tarihinin de girilmesi zorunludur. Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri İcmalinde matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgeleri icmaline hesap dönemi başından itibaren 1’den başlayacak şekilde numara verilmeli ve hesap dönemi sonuna kadar müteselsil bir şekilde ilerlemelidir…” açıklamalarına yer verilmiştir.             Anılan Kılavuzda, “Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali”nin ve “Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali”nin şekli ve ihtiva etmesi gereken asgari bilgiler tablo şeklinde örneklendirilmiştir.             Söz konusu icmaller, asgari bilgileri ihtiva etmesi şartıyla işletme ihtiyaçları çerçevesinde başka bilgileri de içerebilir. Öte yandan, bir muhasebe dönemi boyunca aynı yapıda bir icmalin kullanılması Muhasebenin Temel Kavramlarından “Tutarlılık İlkesi”nin gereğidir.             Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalara göre;             Anılan Kılavuzda belirtildiği üzere, ilgili mevzuatında belirlenen hükümler uyarınca, Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgelerinde döviz/kıymetli maden satan/alan gerçek kişi veya kuruluşun adı-soyadı/unvanı ve vergi kimlik numarasının belirtilmesine gerek bulunmayan durumlarda birden fazla Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım Belgesinin, günlük olarak bir icmale bağlanarak ve muhasebe kaydı yapılırken belge tipi “other” ve belge açıklamasının “Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali veya Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali” olarak belirtilmesi suretiyle aynı yevmiye maddesine kaydedilmesi mümkün  bulunmaktadır.             Öte yandan, “Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali”nin ve “Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali”nin sadece anılan Kılavuzda belirtilen durumlarda düzenlenebileceği ve belirlenen asgari bilgileri ihtiva etmesi gerektiği tabiidir.              Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER İcra Yoluyla Satın Alınan Taşınmazların Aktife Alınma Tarihi Nasıl Belirlenir? İnşaat Mühendislerinin Elektrik Teknikerliği Faaliyetlerinde Vergilendirme Esasları: Serbest Meslek mi Ticari Kazanç mı? Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. Anahtar Kelimeler e-defter, döviz alım satım belgesi, günlük icmal, onar günlük icmal, e-defter uygulama kılavuzu, belge tipi other, yevmiye maddesi, müteselsil numara, kambiyo mevzuatı, kıymetli maden alım satım, elektronik defter, belge bazlı kayıt, istisna icmal, asgari bilgiler, tutarlılık ilkesi, VUK 242, VUK 257, İstanbul Vergi Dairesi özelge, döviz işlemleri e-defter, denetim uyumu