(Kullanıma Hazır Olmayan İktisadi Kıymetlerde Amortisman Uygulaması) Giriş Yatırım sürecinde en sık karşılaşılan muhasebe konularından biri, demonte (kurulmamış) halde bekleyen makine ve teçhizatların amortisman uygulamasına ne zaman başlanacağıdır. Özellikle yatırım döneminde ithal edilen ve fabrika inşaatı tamamlanmadan bekletilen makinelerde “amortisman ayrılabilir mi?” sorusu pek çok mükellef için belirsizlik yaratmaktadır. Bu konuda açıklık getiren Osmaniye Defterdarlığı’nın 14.07.2016 tarihli ve 54451858-045-13 sayılı özelgesi, “iktisadi kıymetin kullanıma hazır hale gelmeden amortisman ayrılamayacağını” vurgulamaktadır. Olayın Özeti GENİŞ Makine Sanayi A.Ş., 2014 yılında Türkiye’de mükellefiyet tesis ettirmiş ve aynı yıl üretim tesisinde kullanılmak üzere yurt dışından demonte makine ve teçhizat ithal etmiştir. Ancak fabrika inşaatı 2015 yılında başladığından, makineler montaj yapılmadan stok alanında bekletilmiştir.Şirketin sorusu şudur: Henüz monte edilmemiş ve kullanılmayan makineler için amortisman ayırmaya ne zaman başlayabiliriz? Mevzuat Çerçevesi 1. Vergi Usul Kanunu’nun İlgili Hükümleri Madde 313: İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya maruz kalan iktisadi kıymetler amortismana tabidir. Madde 315: Mükellefler, amortismanı Maliye Bakanlığı’nın belirlediği oranlara göre itfa ederler. Madde 320: Amortisman süresi, iktisadi kıymetin aktife girdiği yıldan itibaren başlar. Bu maddeler uyarınca amortisman uygulamasının başlangıç koşulu, iktisadi kıymetin aktife alınmış ve kullanıma hazır hale gelmiş olmasıdır. Aktife Giriş ve Kullanıma Hazırlık Kavramı “Aktife girme” kavramı, sadece muhasebe kaydına alınmayı değil, aynı zamanda varlığın fiilen kullanılabilir hale gelmesini ifade eder.Dolayısıyla bir makine veya teçhizatın: İşletmeye iktisap edilip kayıtlara alınması, Değerleme gününde envanterde bulunması, Ve en önemlisi kullanıma hazır hale gelmiş olması gerekir. Bu üç koşuldan biri eksikse, amortisman ayırmaya başlanamaz. Özelgenin Yorumu ve Vergisel Değerlendirme Osmaniye Defterdarlığı’nın görüşüne göre, demonte durumda bekleyen makineler henüz kullanıma hazır olmadıkları için amortisman kapsamına alınamaz. Yani: Makine ithal edilmiş olsa bile, Faturası alınmış ve kayıtlara geçmiş olsa bile, Montajı tamamlanmadığı ve üretimde kullanılmadığı sürece,amortisman ayrılamaz. Bu makinelerin değeri, fabrika inşaatı süresince “yatırım maliyeti” kapsamında değerlendirilir ve aktifleştirildikten sonra amortisman başlatılır. Uygulamada Doğru Muhasebe Akışı Makine ithalatı yapıldığında, 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabına kaydedilir. Montaj tamamlanıp makine kullanıma hazır hale geldiğinde, ilgili varlık 253-Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına aktarılır. Bu aktarımdan sonraki dönem başında amortisman ayrılmaya başlanır. Amortisman oranı, 333 Sıra No.lu Tebliğ ve devamı tebliğlerde yer alan faydalı ömür esas alınarak belirlenir. Örnek Uygulama Bir firma 2024 yılında 1.000.000 TL tutarında makine ithal etmiş, ancak montajı 2025 yılında tamamlamıştır.Bu durumda: 2024 yılında amortisman ayrılmaz. Makine 2025’te aktife alınır ve 2025 yılı için yıllık amortisman uygulaması başlar. Amortisman oranı, makinenin türüne göre örneğin %10 ise, ilk yıl için 100.000 TL amortisman gideri kaydedilir. Vergi Uygulaması ve Bazı Tavsiyeler Amortisman ayırma hakkı, iktisadi kıymetin kullanıma hazır hale geldiği yıl başlar. Demonte veya stokta bekleyen makineler için amortisman ayrılamaz. Bu tür varlıklar, fabrika tamamlanıncaya kadar yatırım maliyetleri içinde izlenmelidir. Montajın tamamlanıp faaliyete geçildiği tarihte aktife alma işlemi yapılmalı ve amortisman o yıldan itibaren başlatılmalıdır. Bu uygulama, ileride yapılabilecek vergi incelemelerinde zamanlama hatalarına bağlı vergi cezaları riskini önleyecektir. Özelge İle İlgili 10 Soru – 10 Cevap SoruCevapDemonte makineler için amortisman ayrılabilir mi?Hayır, kullanılmaya hazır hale gelmeden amortisman başlatılamaz.Aktife giriş ne demektir?Makinenin kayda alınması ve fiilen kullanıma hazır hale gelmesi demektir.Montajı tamamlanmayan makine hangi hesapta izlenir?258 – Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında.Makine montajı bittiğinde ne yapılır?253 – Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına aktarılır.Amortisman ne zaman başlar?Varlık aktife girdiği (kullanıma hazır hale geldiği) yılda.İthalat faturası alınması amortisman için yeterli midir?Hayır, makine fiilen kullanılabilir olmalıdır.Montajı devam eden makineler değerlemeye girer mi?Evet, ancak yatırım olarak; amortisman uygulanmaz.Fabrika inşaatı süresince bekleyen makineler nasıl gösterilir?Yatırım maliyeti içinde “demonte ekipman” olarak.Amortisman oranı nasıl belirlenir?333 Sıra No.lu Tebliğ ve devamı tebliğlerdeki faydalı ömür listesine göre.Kullanıma hazır hale gelme tarihi nasıl ispatlanır?Montaj tutanakları, test raporları veya üretime geçiş belgeleriyle. Not: Bu içerik yalnızca ilgili özelgede yer alan olay ve mevzuat çerçevesinde hazırlanmıştır. ÖRNEK ÖZELGE T.C. OSMANİYE VALİLİĞİ Defterdarlık Gelir Müdürlüğü Sayı:54451858-045-1314.07.2016Konu:Görüşler       ……             İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden; 2014 yılında Türkiye’de tesis ettirmiş olduğunuz mükellefiyet kapsamında 2014 yılında ithal etmiş olduğunuz ancak 2015 yılında inşaasına başlanan fabrika binanızda kullanılmak üzere demonte vaziyette bekleyen iktisadi kıymetlerle ilgili amortisman uygulamasına ne zaman başlanabileceği hususunda Defterdarlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.             213 sayılı Vergi Usul Kanununun;             313 üncü maddesinin birinci fıkrasında “İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269 uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlendirilen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin, bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder.“,             320 nci maddesinin birinci fıkrasında “Amortisman süresi, kıymetlerin aktife girdiği yıldan başlar…“,             hükümlerine yer verilmiştir.             Aynı Kanunun 315 inci maddesinde ise, mükelleflerin amortismana tabi iktisadi kıymetlerini Maliye Bakanlığının tespit ve ilan edeceği oranlar üzerinden itfa edecekleri hükmü yer almakta olup, bahsi geçen maddenin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden, amortismana tabi iktisadi kıymetler için uygulanacak “Faydalı Ömür ve Amortisman Oranları” tespit edilmiş ve bu oranlar 339, 365, 389, 399, 406, 418, 439 ve 458 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile değişik 333 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği eki Amortisman Listesi ile açıklanmıştır.             Diğer taraftan aktife girme kavramı, varlığın iktisap edilerek kayıtlara geçirilmesi, değerleme gününde envanterde olması ve kullanıma hazır bulunmasını ifade etmektedir.             Bu itibarla, şirketinizce ithal edilen söz konusu makine ve teçhizatın Vergi Usul Kanununun yukarıda yer verilen 320 nci maddesinde belirtildiği üzere iktisap edilip kayıtlara geçirilmesi, değerleme gününde envantere dahil olması ve kullanıma hazır halde bulunması durumunda amortismana tabi tutulması icap etmekte olup demonte vaziyette bulunan iktisadi kıymetin kullanıma hazır halde bulunduğu kabul edilemeyeceğinden amortisman ayrılmaya başlanması mümkün bulunmamaktadır.             Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktı ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER İş Ortaklıklarında Ortaklara Ait Taşıtların Kullanımı ve Gider Kaydı Dijital Yayın Haklarının Amortismanı: Özelgeye Göre Vergisel Çerçeve Satışı Yapılan Ürünlerin Nakliyesinde Kullanılan Araç Giderleri ve Amortisman Uygulaması Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. Anahtar Kelimeler demonte makine amortismanı, aktife alma tarihi, VUK 320, kullanıma hazır hale gelme, yatırım maliyeti, makine montajı, yapım aşamasındaki varlıklar, amortisman uygulaması, tesis makine cihaz, Osmaniye Defterdarlığı özelgesi, amortisman başlangıcı, faydalı ömür, yatırım muhasebesi, 258 yapılmakta olan yatırımlar, aktifleştirme zamanı, VUK 313, fabrika yatırımı amortismanı, inşaat dönemi varlıkları, amortisman oranı, demonte teçhizat