İlaç üretimi, ithalatı ve dağıtımı yapan işletmelerde stoklarda bulunan ürünlerin bozulması, kalite kaybı yaşaması veya son kullanma tarihlerinin dolması, hem ticari hem de vergisel açıdan önem taşıyan bir süreçtir. Bu tür ürünlerin imha edilmesi gerektiğinde, işletmeler açısından en kritik konu bu imhaya ilişkin muhasebe kaydının hangi dönemde yapılacağıdır. 01.12.2015 tarihli İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesinde, stoklarda bulunan ilaçların kalite kusuru nedeniyle kullanılamaz hale gelmesi ve imha süreçlerinin muhasebe kayıtlarına yansıması ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Bu yazıda, özelge içeriği esas alınarak bozulan ilaçların imhasına ilişkin belge düzeni, takdir komisyonu uygulamaları, emsal bedel tespiti ve kayıt zamanı profesyonel bir bakışla açıklanmaktadır. 1. Bozulan veya Kullanılamaz Hale Gelen İlaçlar İçin Emsal Bedel Tespiti Zorunludur VUK’un 278. maddesi uyarınca; Bozulan, çürüyen, kırılan veya vasfı düşen emtia emsal bedelle değerlenir. Emsal bedel ise VUK 267. maddeye göre ortalama fiyat, maliyet bedeli veya takdir esası ile belirlenebilir. İlaç gibi insan sağlığını ilgilendiren ürünlerde genellikle acil imha zorunluluğu bulunduğundan, klasik takdir komisyonu süreci her zaman uygulanamaz. Bu nedenle: İlgili Bakanlık veya yetkili kurum temsilcilerinin katılımıyla imha yapılması mümkündür. Bu imha işlemi mutlaka tutanakla belgelenmelidir. Bu tutanak emsal bedel niteliğinde kabul edilerek muhasebe kayıtlarında kullanılabilir. 2. Takdir Komisyonu Gereken Haller Aşağıdaki durumlarda takdir komisyonu şarttır: İmha tespiti için Bakanlık yetkilileri hazır bulunamamışsa, İmha yerinde doğru şekilde tutanak düzenlenememişse, Ürünlerin fire oranı dışında kalan kısmı için emsal bedel belirlenmesi gerekiyorsa. Bu durumda: Takdir komisyonu imha edilen emtia için emsal bedel belirler, Bu karar işletmeye tebliğ edildiği tarihte geçerlilik kazanır. 3. Muhasebe Kaydının Yapılacağı Dönemin Tespiti Özelgeye göre çok önemli bir belirleme yapılmıştır: İmha işlemi hangi tarihte gerçekleşmiş olursa olsun, değer düşüklüğünün muhasebe kayıtlarına alınacağı dönem, imhayı belgeleyen tutanağın veya takdir komisyonu kararının mükellefe tebliğ edildiği dönemdir. Bu nedenle: İmha 2015’te yapılsa bile, Tutanak veya takdir kararı 2016’da tebliğ edilmişse, Değer düşüklüğü 2016 yılı kayıtlarında giderleştirilir. Bu uygulama, vergi hukukunda “belgenin geçerlilik kazanma zamanı” ilkesine dayanmaktadır. 4. İmha Tutanaklarının Muhafazası ve İbrazı Zorunludur İmha süreci ile ilgili tüm tutanaklar: Düzenlendiği şekliyle muhafaza edilmelidir, Vergi incelemesinde ibraz edilmek üzere saklanmalıdır. Bu tutanaklar, gider yazılan emsal bedel farkının tek ispat aracıdır. 5. Sonuç: Kayıt Zamanı İmhanın Değil, Tebliğin Tarihidir İlaç, tıbbi cihaz ve benzeri hassas ürünlerde imha işlemleri hızlı yapılmak zorunda olsa da, muhasebe kayıtları ancak imha tutanağı veya takdir komisyonu kararının işletmeye tebliğ edildiği dönem yapılabilir. Bu yaklaşım: Hem VUK’un ispat ve değerleme hükümleri ile uyumludur, Hem de imha sürecindeki idari işlemlerin tamamlanmasını esas alır. 10 Soru – 10 Cevap Tablosu SoruCevapBozulan ilaçlar için değer düşüklüğü hangi dönemde kaydedilir?Tutanak veya takdir komisyonu kararı tebliğ edildiği dönemde.İmha tutanağı yeterli midir?Evet, ilgili kurum temsilcilerinin katılımı varsa geçerlidir.Takdir komisyonu ne zaman devreye girer?Bakanlık temsilcisi yoksa veya tutanak düzenlenememişse.Bozulan ilaçların emsal bedeli nasıl belirlenir?VUK 267’ye göre; ortalama fiyat, maliyet bedeli veya takdir esası.Fire oranı içindeki ilaçlar için komisyona gerek var mı?Hayır, genel uygulama olarak takdir komisyonu zorunlu değildir.İmha tutanakları kim tarafından düzenlenir?Yetkili kurum temsilcileri + mükellef temsilcileri.Vergi dairesi imhaya katılır mı?Zorunlu değildir; özelgeye göre yetkilendirilmiş kurum varsa katılım gerekmez.İmha edilen ürünlerin maliyet farkı nasıl gider yazılır?Maliyet bedeli ile emsal bedel arasındaki fark gider yazılır.İmha tarihi mi yoksa tebliğ tarihi mi esas alınır?Tebliğ tarihi esas alınır.Tutanak kaybolursa kayıt yapılabilir mi?Hayır, ispat şartı sağlanmadığından kabul edilmez. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMükellef   Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü   Sayı:11395140-105[278-2015/VUK-1-19050]-9935801/12/2015Konu:Stoklarda mevcut ilaçların bozulduğunun tespitini   müteakip dönemde imha işleminin gerçekleştirilmesi durumunda muhasebe   kaydının hangi dönem için yapılacağı hk.                   İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda;             Yurt dışından ithal ettiğiniz ilaçların (farmasötik) yurt içinde satış ve pazarlamasını yaptığınız, 31/12/20.. tarihinde stok emtianız arasında yer alan ilaçlardan bazılarında kalite kusuru tespit edildiği ve kullanılamaz ve satılamaz duruma geldiği, Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun bilgilendirildiği, adı geçen Kurum tarafından ilaçların bu hali ile kullanılamaz olduğunun kabul edildiği ve 2. sınıf (eczane, ecza deposu, hastane vb.) geri çekme talebinizin uygun bulunduğu, 30/12/20.. tarihi itibarıyla stoklarınızda mevcut … adet ilaç için takdir komisyonu marifetiyle işlem yapılması için … tarihinde … Vergi Dairesi Müdürlüğüne başvuruda bulunduğunuz,             – Anılan vergi dairesi müdürlüğünden alınan … tarihli ve … sayılı cevabı yazı ile insan sağlığı açısından zararlı olabilecek ilaçların imhasının ilgili Bakanlığın bir temsilcisi eşliğinde tutanak tutmak suretiyle yapılabileceğinin bildirildiği ve fire oranı içerisinde kalan miktarlar içinde takdir komisyonu kararının gerekmediğinin ifade edildiği             belirtilerek ilaçların bu hali ile kullanılamaz olduğunun 20.. yılında tespit edildiği ve imha başvurusunun da bu yıl içinde vergi dairesi müdürlüğüne yapılması sebebiyle satılamaz ve kullanılamaz ilaçlar için 20.. yılı muhasebe kayıtlarında değer düşüklüğü kaydının yapılıp yapılamayacağı hususunda Başkanlığımız görüşünü talep etmektesiniz.             213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Takdir Komisyonlarının Görevleri” başlıklı 74 üncü maddesinin (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde, yetkili makamlar tarafından istenilen matrah ve servet takdirlerini yapmak takdir komisyonlarının görevleri arasında sayılmıştır.             Mezkur Kanunun 278 inci maddesinde, yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi hâller neticesinde iktisadî kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerin hesaplanması mutad olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartaların emsal bedeli ile değerleneceği hükme bağlanmıştır.                       Aynı Kanunun 267 nci maddesinde ise, gerçek bedeli olmayan veya bilinmeyen veyahut doğru olarak tespit edilemeyen bir malın emsal bedelinin, ortalama fiyat, maliyet bedeli ve takdir esası olmak üzere üç esasa göre tayin edileceği; ilk iki sıradaki usul ile belli edilemeyen emsal bedelin ilgililerin müracaatı üzerine takdir komisyonunca takdir yolu ile belli edileceği hüküm altına alınmıştır.              Emtiaların imhasında genel uygulama, imhaların takdir komisyonu nezaretinde yapılmasıdır. Ancak son kullanma tarihi geçmiş veya bozuk olan ilaç, tıbbi malzeme, gıda, atık vb. emtianın insan sağlığına zararlı olabileceği ve acilen imha edilmesi mecburiyeti bulunan bu ürünlerin emsal bedellerinin takdir komisyonlarınca muayyen bir zamanda takdirinin mümkün olamayacağı hususları göz önüne alınarak; takdir komisyonuna başvurulmaksızın ilgili bakanlık veya yetkili kurum görevlilerinin de yer aldığı bir komisyon nezdinde tutanakla tespit edilmek suretiyle imha edilebilmesi Maliye Bakanlığınca benimsenmiştir.             Bu çerçevede imha edilecek emtianın niteliğine göre, ilgili mevzuat gereği görevli olan bakanlıkların veya yetkili kurumun görevlileri ve bu emtiayı imha etmeye yetkili müessese ile mükellefin temsilcilerinin de yer aldığı bir komisyon nezdinde imha işleminin yapılması ve bu durumun komisyon tarafından tutanakla tespit edilmesi gerekmektedir.             Söz konusu ürünlerin yukarıda bahsedilen şekilde teşekkül ettirilen bir komisyon nezdinde imha edilmesi halinde, bu ürünlerin imhası aşamasına mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi görevlilerinin söz konusu komisyona katılımına gerek bulunmamaktadır.             Yukarıda izah edilen şekilde ilgili bakanlık veya yetkili kurum görevlilerinin de yer aldığı komisyon nezdinde imha işlemine ilişkin olarak düzenlenen tutanağın istenildiğinde ibraz edilmesi şartıyla muhafaza edilmesi gerekmekte olup, imha işleminin söz konusu tutanağa istinaden muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmesi mümkün bulunmaktadır.             Öte yandan, son kullanma tarihi geçmiş veya bozuk ürünlerin imha edilmesi işlemine ilgili bakanlık yetkililerinin katılımının sağlanamaması ve imhaya ilişkin tespitin bu komisyon nezdinde tutanağa bağlanamaması durumunda, olayın mutlaka takdir komisyonuna intikalinin sağlanması gerekmekte olup, imha edilen ürünlerin takdir komisyonunca belirlenecek emsal bedel üzerinden kayıtlara alınarak işlem yapılması gerekecektir.             İster ilgili bakanlık veya yetkili kurum görevlilerinin de yer aldığı komisyon nezdinde isterse takdir komisyonu gözetiminde yapılan imhaların kayıt altına alındığı tutanaklar ve takdir kararları imhaların defterlere kaydedilmesi için dayanak teşkil etmekle beraber bu tutanakların ve takdirlerin mükellefe tebliğ edilmesi ile geçerlilik kazanmaktadır. Bu nedenle imhanın gerçekleştiği dönem ile imhaya ilişkin belgelerin mükellefe tebliğ edildiği dönemlerin farklı olması halinde tebliğ ile belgeler mükellef açısından geçerlilik kazandığından belgelerin tebliğ edildiği dönemde kayıtlara alınması gerekmektedir.             Yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında, satış kabiliyetinin kaybolması, bozulması, son kullanma sürelerinin dolması, vasıflarının değişmesi gibi nedenlerle ürünlerin imhasında;             – İlgili bakanlık veya yetkili kurum görevlilerinin de yer aldığı komisyon nezdinde imha işlemine ilişkin olarak düzenlenen tutanağın,             – İlgili bakanlık yetkililerinin katılımının sağlanamaması ve imhaya ilişkin tespitin bu komisyon nezdinde tutanağa bağlanamaması durumunda, ürünleri imha ettirecek olan takdir komisyonunca imha edilen ürünlerin emsal bedelinin                 tarafınıza bildirildiği tarih itibariyle değer düşüklüğü belli olduğundan, ürünlerin maliyet bedeli ile emsal bedeli arasındaki farkın takdir komisyonu kararının veya tutanağın tarafınıza tebliğ edildiği dönemde gider olarak dikkate alınması mümkündür.             Bilgi edinilmesini rica ederim. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Yenileme Fonu Uygulaması: Otobüs Satışından Doğan Kârın Minibüs ve Ticari Plaka Alımında Kullanılması Mümkün mü? İhraç Kayıtlı Satışlarda Konsinye Uygulaması Var mıdır? Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.