Giriş Türkiye’de ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerin defter tutma yükümlülüğü 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ile düzenlenmiştir. Ancak, faaliyetine ara verip aynı yıl içinde veya kısa süre sonra yeniden işe başlayan mükelleflerin hangi usule göre defter tutacağı — özellikle işletme hesabı mı yoksa bilanço esasına göre mi — sıkça karıştırılmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından yayımlanan 19.02.2019 tarihli (70280967-105[2017/14]-19066) sayılı özelgesi, bu konuda uygulamaya yön veren önemli bir açıklama içermektedir. Vergi Usul Kanunu’nda Defter Tutma Esası VUK’a göre ticari kazanç elde eden mükellefler, faaliyetlerinin niteliği ve büyüklüğüne göre iki sınıfa ayrılır: Birinci sınıf tüccarlar: Bilanço esasına göre defter tutarlar. İkinci sınıf tüccarlar: İşletme hesabı esasına göre defter tutarlar. Bunun yanında, defterlerin tasdik zamanı ve dönemi de VUK’un 220 ve 221. maddelerinde açıkça belirtilmiştir. VUK 221. Maddeye Göre Defter Tasdiki VUK’un 221. maddesi, yeniden işe başlayanların veya sınıf değiştirenlerin defterlerini işe başlamadan önce tasdik ettirmeleri gerektiğini hükme bağlar. Ayrıca aynı Kanun’un 174. maddesi, defterlerin her hesap dönemi itibarıyla tutulacağını ve kayıtların dönem sonunda kapatılarak yeni hesap döneminde yeniden açılacağını düzenler. Dolayısıyla, aynı hesap dönemi içinde işletme hesabı esasından bilanço esasına veya tam tersi bir değişiklik yapılamaz. Aynı Yıl İçinde İş Bırakıp Yeniden Başlama Durumu Özelgede belirtilen olayda mükellef, 10 Nisan 2017 tarihinde büfe işletmesini kapatmış, ardından 01 Temmuz 2017 tarihinde halı yıkama faaliyetini başlatmıştır.Daha önce büfe işletmeciliğinde bilanço esasına göre defter tutan mükellef, yeni faaliyeti için işletme defteri tasdik ettirip ettiremeyeceğini sormuştur. Gelir İdaresi’nin Görüşü Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı’nın değerlendirmesi şöyledir: Aynı hesap dönemi içinde yapılan iş değişikliklerinde, mükellef önceki sınıf esasına göre defter tutmaya devam etmek zorundadır. 2017 yılı içinde iş terk edilip yeniden işe başlanması, hesap dönemi değişikliği oluşturmadığı için, bilanço esasından işletme esasına geçiş mümkün değildir. Dolayısıyla, mükellefin bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmesi gerekir. Ayrıca, terk edilen işe ait defterler yeniden tasdik ettirilerek yeni işte kullanılabilir. Defterlerin Yeniden Kullanılması VUK’un 221/3. maddesi uyarınca, yeniden işe başlayan mükellef, eski defterlerini yeni faaliyetinde kullanabilir.Bunun için: Defterler işe başlamadan önce yeniden tasdik ettirilmelidir. Yeni faaliyetle aynı hesap dönemi içinde olunmalıdır. Bu uygulama hem sürekliliği hem de muhasebe kayıtlarının bütünlüğünü sağlar. Sonuç Kısa süreli iş terkinden sonra aynı yıl içinde farklı bir faaliyete başlayan mükellefler, önceki defter tutma esaslarını korumak zorundadır.Dolayısıyla, daha önce bilanço esasına göre defter tutan bir işletme sahibi, aynı yıl içinde yeni bir faaliyete başladığında da bilanço esasına göre defter tutmaya devam eder. Eski defterlerin yeniden tasdik edilerek kullanılabilmesi mümkündür. 2025 yılından itibaren e-defter olarak tutulacaktır. Sıkça Sorulan Sorular (SSS) SoruCevapAynı yıl içinde işini kapatan ve yeni faaliyete başlayan mükellef defter değiştirir mi?Hayır, aynı yıl içinde defter türü değiştirilemez. Önceki esas devam eder.Bilanço esasından işletme esasına geçiş ne zaman mümkündür?Ancak yeni hesap döneminde geçiş yapılabilir.2017’de işini kapatıp aynı yıl yeniden başlayan biri hangi defteri tutar?Bilanço esasına göre defter tutmaya devam eder.Yeniden işe başlayanlar defterlerini ne zaman tasdik ettirmelidir?İşe başlamadan önce tasdik ettirmeleri gerekir. 2025 yılından itibaren e-defter olarak tutulacaktır. Eski defterler yeniden kullanılabilir mi?Evet, işe başlamadan önce yeniden tasdik ettirilirse kullanılabilir.Halı yıkama faaliyeti yeni bir iş sayılır mı?Evet, ancak aynı yıl içinde başlandığı için defter türü değişmez.Hesap dönemi değişmeden defter değişikliği yapılabilir mi?Hayır, hesap dönemi bitmeden sınıf değişimi yapılamaz.İşletme hesabı esasına geçmek için ne gerekir?Yeni hesap döneminin başlaması ve şartların değişmesi gerekir.Defter tasdik zamanı neden önemlidir?Yasal süre içinde yapılmayan tasdik, cezai risk doğurur.GİB’in bu özelgedeki temel hükmü nedir?Aynı yıl içinde iş değişikliği yapan mükellef bilanço esasına devam eder. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIKOCAELİ VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü   Sayı:70280967-105[2017/14]-1906619.02.2019Konu:Yeniden işe başlanması halinde hangi usule göre defter tutulacağı  İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; 10.04.2017 tarihinde büfe işinizi terk ettiğinizi, 01.07.2017 tarihinde ise halı yıkama faaliyetinden dolayı tekrar vergi mükellefi olduğunuzu, büfe işinde daha evvel bilanço esasına göre defter tutmanız sebebiyle, halı yıkama işinden dolayı ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabına göre defter tasdik ettirilip ettiremeyeceğiniz ile yeni faaliyetinize bilanço esasına göre devam etmeniz halinde eski işinizde kullandığınız deftere devam edip edemeyeceğiniz hususunda Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Tasdike tabi defterler” başlıklı 220 nci maddesinde tasdike tabi defterler belirtilmiş, “Tasdik zamanı” başlıklı 221 inci maddesinde “Bu kanunda yazılı defterleri kullanacak olanlar, bunları aşağıda yazılı zamanlarda tasdik ettirmeye mecburdurlar: 1. Öteden beri işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda; 2. Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler, defterin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda; 3. Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce; vergi muafiyeti kalkanlar, muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak on gün içinde; 4. Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyla veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce.” hükmüne yer verilmiştir. Diğer taraftan, mezkûr Kanunun “Hesap dönemi” başlıklı 174 üncü maddesinde ise, “Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır. Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır. …” hükmü mevcuttur. Yukarıda yer verilen hükümlere göre, tabi olunan tüccar sınıfına göre tutulacak defterler Vergi Usul Kanunu uyarınca ilgili hesap dönemi için tasdik ettirilmekte ve dönem içinde, işi bırakma-yeniden işe başlama, ihtiyari olarak vb. durumlarda defter tutma bakımından sınıf değiştirilmesi, dolayısıyla aynı hesap döneminde işletme hesabı esasından bilanço esasına veya bilanço esasından işletme hesabı esasına geçilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu itibarla, bilanço esasına göre defter tuttuğunuz büfe işletmeciliği işinizi 10.04.2017 tarihinde terk ederek 01.07.2017 tarihinde halı yıkama işine başladığınızdan bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmeniz icap etmektedir. Ayrıca, 10.04.2017 tarihi itibarıyla terk ettiğiniz büfe işletmeciliği işinizden kalan defterlerinizi, Kanunun (221/3) maddesi gereğince işe başlama tarihinden önce tasdik ettirmek suretiyle, 01.07.2017 tarihi itibarıyla başladığınız halı yıkama işinizde de kullanmaya devam etmeniz mümkün bulunmaktadır. Bilgilerinize rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Yurtdışındaki Grup Şirketinden Alınan Yönetim Danışmanlığı Hizmetlerinde Kur Farkı ve Değerleme Uygulaması Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.