İkinci el araç alım satımı yapan işletmeler ile ticari faaliyetlerinde taşıt kullanan şirketlerin en çok tereddüt ettiği konulardan biri, aktife kayıtlı araçların satışında uygulanacak muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağıdır. Mersin Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen özelgede, taşıtların ticari mal (emtia) veya amortismana tabi iktisadi kıymet (ATİK) niteliğinde olup olmamasına göre uygulanacak muhasebe yöntemleri açıklığa kavuşturulmuştur. Bu yazıda, özelgede yer alan teknik değerlendirmeyi esas alarak araç satışlarında uygulanacak muhasebe kayıtlarını, Vergi Usul Kanunu hükümleri ve Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde ele alıyoruz. 1. Araçların Emtia (Ticari Mal) Olarak Kaydedilmesi İkinci el otomobil ve hafif ticari araç alım satım faaliyeti ile iştigal eden işletmeler açısından araçlar emtia niteliğindedir. Vergi Usul Kanununun 274’üncü maddesi gereği emtia maliyet bedeliyle değerlenir. Bu durumda uygulanacak esaslar: • Araçlar 153 – Ticari Mallar hesabına kaydedilir.• Amortisman ayrılmaz.• Satış sırasında satış bedeli ile maliyet bedeli arasındaki fark doğrudan kâr veya zarar olarak kaydedilir. Bu uygulama, işletmenin faaliyet konusunun araç ticareti olması nedeniyle taşıtların ticari mal kabul edilmesinden kaynaklanmaktadır. 2. Araçların Amortismana Tabi İktisadi Kıymet (ATİK) Olarak Kaydedilmesi Şirket faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan araçlar ATİK niteliğindedir ve Vergi Usul Kanununun 269, 313 ve 328’inci maddelerine tabidir. Bu durumda uygulanacak esaslar: • Araçlar 254 – Taşıtlar hesabında izlenir.• Kullanım süresi boyunca amortisman ayrılır (257 – Birikmiş Amortismanlar hesabı).• Satışta, satış bedeli ile net defter değeri arasındaki fark kâr/zarar olarak kaydedilir. Net defter değeri, maliyet bedeli eksi birikmiş amortisman tutarıdır. 3. Satışın Muhasebe Kaydında Dikkat Edilecek Temel Hususlar A. Araç Emtia Niteliğinde İse Araçların satışı aşağıdaki hesaplarla izlenir: 153 – Ticari Mallar (maliyet çıkar) 600 – Yurtiçi Satışlar 621 – Satılan Ticari Mallar Maliyeti (maliyet satış anında giderleştirilir) 391 – Hesaplanan KDV Bu süreç, araçların işletmenin ticari malı olarak değerlendirilmesi nedeniyle uygulanır. B. Araç ATİK Niteliğinde İse Satış kaydında devreye giren hesaplar: 254 – Taşıtlar 257 – Birikmiş Amortismanlar 679 – Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar veya 689 – Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar 391 – Hesaplanan KDV Bu işlemde amaç, amortismana tabi kıymetin satışında oluşan kâr/zararı doğru şekilde ortaya koymaktır. 4. Vergi Usul Kanunu Açısından Temel Hükümler Özelge, aşağıdaki hükümler doğrultusunda değerlendirme yapmaktadır: VUK 269: Taşıtlar gayrimenkul gibi değerlenen kıymetlerdir. VUK 274: Emtia maliyet bedeliyle değerlenir. VUK 313: Kullanılan taşıtlar amortismana tabidir. VUK 328: ATİK satışında kâr/zarar hesabı uygulanır. Bu düzenlemeler doğrultusunda taşıtın işletme faaliyetinde kullanılması veya alım satım amacıyla elde bulundurulması, muhasebe uygulamasını belirleyen ana kriterdir. 5. Sonuç Aktife kayıtlı taşıtların satışında muhasebe kaydı yapılırken dikkat edilmesi gereken temel unsur, aracın niteliğinin emtia mı yoksa ATİK mi olduğudur. Araç ticareti yapan işletmelerde taşıtlar emtia olarak değerlendirilirken, şirket faaliyetlerinde kullanılan araçlar ATİK niteliğindedir. Dolayısıyla satış kayıtları bu ayrıma göre yapılmalı ve ilgili hesaplar Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde doğru şekilde kullanılmalıdır. Özelge İle İlgili 10 Soru – 10 Cevap SoruCevap1. Aktife kayıtlı araç emtia mı ATİK mi olarak değerlendirilir?Araç ticareti yapan işletmelerde araçlar emtia, faaliyetlerde kullanılan araçlar ise ATİK olarak kaydedilir.2. İkinci el araç ticaretinde araçlar hangi hesapta izlenir?Araçlar maliyet bedeliyle 153 Ticari Mallar hesabında izlenir.3. ATİK olan taşıt için amortisman ayrılır mı?Evet, 254 Taşıtlar ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesapları kullanılır.4. Araç satışı kârı nasıl hesaplanır?Satış bedeli ile maliyet veya net defter değeri arasındaki fark kâr olarak kaydedilir.5. Araç satışı zararı hangi hesapta gösterilir?Net defter değerinin satış bedelinden yüksek olması durumunda zarar 689 hesabında izlenir.6. Araç ticareti yapan işletmeler amortisman ayırır mı?Hayır, ticari mal niteliğindeki araçlar için amortisman ayrılmaz.7. ATİK araç satışında KDV hesaplanır mı?Evet, teslim KDV’ye tabidir ve 391 hesap kullanılır.8. Emtia niteliğindeki araç satışı hangi gelir hesabına kaydedilir?600 Yurtiçi Satışlar hesabına kaydedilir.9. ATİK satışında hangi gelir hesapları kullanılır?679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar kullanılır.10. Taşıt satışında net defter değeri nasıl bulunur?Maliyet bedelinden birikmiş amortisman düşülerek net defter değeri hesaplanır. ÖRNEK ÖZELGE T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI MERSİN VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü Sayı : 68554973-105[413-2016/7]-74                                                                          19.12.2016 Konu : Aktife Kayıtlı (ATİK) Taşıtın 2. El Olarak Satışında Muhasebe Kaydı İlgide kayıtlı özelge talep dilekçenizde, ikinci el otomobil ve hafif motorlu kara taşıt ticareti ile iştigal ettiğiniz belirtilerek, işletme aktifine kayıtlı olan taşıtların satılması halinde yapılacak muhasebe kaydı hususunda özelge talep edilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun; 269 uncu maddesinde “İktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile değerlenir. Bu kanuna göre, aşağıdaki yazılı kıymetler gayrimenkuller gibi değerlenir: Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı; Tesisat ve makinalar; Gemiler ve diğer taşıtlar; Gayrimaddi haklar.”  hükmü, 274 üncü maddesinde “Emtia, maliyet bedeliyle değerlenir.” hükmü, 313 üncü maddesinde “İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269’uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edavat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder.” hükmü, “Amortismana Tabi Malların Satılması” başlıklı 328 inci maddesinde “Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilir. İşletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hasılat veya gider kaydederler. Amortisman ayrılmış olanların değeri ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan meblağdır.” Hükmü yer almaktadır. Öte yandan 213 sayılı Kanunun 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak; 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin “Tekdüzen Hesap Çerçevesi. Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları” başlıklı bölümünde; “153. Ticari Mallar: Herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satmak amacı ile işletmeye alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemler bu hesapta yer alır. Satın alınan ticari mallar (emtia) maliyet bedeli ile bu hesaba borç, satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesinde ise maliyet bedeli ile alacak kaydedilir.” “254. Taşıtlar: îşletme faaliyetlerinde kullanılan tüm taşıtların izlendiği hesaptır. Ulaştırma sektöründe hizmet üretimi amacıyla kullanımda olan tüm taşıt araçları da bu hesapta izlenir. Ancak. ulaştırma sektöründe ana üretimde kullanılan taşıt araçlarının toplam tutarı bilanço dipnotlarında gösterilir.” “257. Birikmiş Amortismanlar: Maddi duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yokedilebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır.” hükümleri yer almaktadır. Bu itibarla, alım satım amacıyla iktisap ettiğiniz sıfır veya ikinci el taşıtların şirketiniz açısından emtia mahiyetinde olduğu, bu bakımdan amortismana tabi olmadığı ve söz konusu taşıtların maliyet bedeli ile aktifinize kaydedilmesi (153-Ticari Mallar” hesabının borcuna) gerektiği açıktır. Bu araçların satılması halinde ise satış bedeli ile maliyet bedeli arasındaki farkın kâr olacağı tabiidir. Diğer taraftan, şirketiniz faaliyetlerinde kullanılmak üzere iktisap edilmiş ve maliyet bedelleri ile aktifinize kayıtlı (254- Taşıtlar hesabının borcunda) bulunan araçların satılması halinde alınan bedel ile amortisman ayrılmış olanlarda ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki farkın kâr ve zarar hesabına geçirilmesi gerekmektedir. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Serbest Meslek Erbabının İşyerine Kayıtlı Aracı Kiraya Vermesi: Vergisel Durum Fiyat farkı faturalarının giderleştirilmesi Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.