128. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR Ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz alacakları kapsar. İşleyişi :Tahsili şüpheli hale gelmiş olan alacaklar ilgili hesapların alacağı karşılığında bu hesaba borç yazılarak bu durumdaki alacaklar normal alacaklardan çıkarılır. Alacağın tahsili veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi durumunda bu hesaba alacak kaydedilir. ________________________ 128 – Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabının Muhasebeleştirilmesi: Örnek Yevmiye Kayıtları İşletmelerin ticari faaliyetleri kapsamında doğan alacaklarının tamamının zamanında ve eksiksiz tahsil edilememesi, muhasebe ve vergi uygulamalarında özel bir izleme ve sınıflandırma ihtiyacını doğurmaktadır. Bu kapsamda Tekdüzen Hesap Planı’nda yer alan 128 – Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı, tahsilinde ciddi risk bulunan ve hukuki süreç başlatılan alacakların izlendiği aktif bir hesaptır. Bu yazıda, (A) Pazarlama ve Dış Ticaret A.Ş. örnek şirketi üzerinden kurgulanan beş ayrı örnek vak’a ele alınmakta; şüpheli hale gelen alacakların bu hesaba aktarılması, tahsil edilmesi veya zarara dönüşmesi süreçleri alt hesaplı yevmiye kayıtları ile açıklanmaktadır. 1. Vadeli Alacağın Tahsil Edilememesi Nedeniyle Şüpheli Hale Gelmesi (A) Pazarlama A.Ş.’nin Müşteri (A)’dan olan 45.000 TL tutarındaki ticari alacağı vadesinde tahsil edilememiş ve alacak için icra takibi başlatılmıştır. Hesap KoduHesap AdıBorçAlacak128.01Şüpheli Ticari Alacaklar – Müşteri A45.000120.01Alıcılar – Müşteri A45.000 Açıklama: Müşteriden olan alacağın cari hesaptan şüpheli ticari alacaklar hesabına devredilmesi 2. Senetli Alacağın Vadesinde Ödenmemesi ve Şüpheli Alacak Kaydı Müşteri (B)’den alınan 60.000 TL tutarındaki alacak senedi vadesinde ödenmemiş, hukuki takip başlatılmıştır. Yevmiye Maddesi Hesap KoduHesap AdıBorçAlacak128.02Şüpheli Ticari Alacaklar – Senetli Alacaklar60.000121.02Alacak Senetleri – Müşteri (B)’den alınan senet60.000 Açıklama: Müşteriden olan alacağın cari hesaptan şüpheli ticari alacaklar hesabına devredilmesi 3. Şüpheli Ticari Alacak İçin Karşılık Ayrılması Şüpheli hale gelen Müşteri (A)’ya ait 45.000 TL alacak için dönem sonunda karşılık ayrılmasına karar verilmiştir. Yevmiye Maddesi Hesap KoduHesap AdıBorçAlacak654.01Karşılık Giderleri – Şüpheli Alacaklar45.000129.01Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı – Müşteri (A)45.000 Açıklama: Müşteriden olan ve daha önce şüpheli hale gelen alacak için mevzuattaki şartların sağlaması sonrası gider karşılığı ayrılması. 4. Şüpheli Alacağın Kısmen Tahsil Edilmesi Müşteri (B)’ye ait senetli şüpheli alacağın 20.000 TL’lik kısmı banka yoluyla tahsil edilmiştir. Alacak için daha önce karşılık gideri ayrılmamıştır. Yevmiye Maddesi Hesap KoduHesap AdıBorçAlacak102.01Bankalar – TL Hesabı20.000128.02Şüpheli Ticari Alacaklar – Senetli Alacaklar20.000 Açıklama: Şüpheli ticari alacaklar hesabında takip edilen senetli alacağın kısmen tahsil edilmesi. 5. Şüpheli Alacağın Tahsil Edilememesi Nedeniyle Zarara Atılması Yapılan tüm yasal girişimlere rağmen Müşteri (A)’dan olan 25.000 TL tutarındaki alacağın tahsili imkânsız hâle gelmiştir. Daha önce bu tutar için karşılık ayrılmıştır. Yevmiye Maddesi Hesap KoduHesap AdıBorçAlacak129.01Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı – Müşteri (A)25.000128.01Şüpheli Ticari Alacaklar – Müşteri (A)25.000 Açıklama: Daha önce şüpheli hale gelen ve karşılık gideri ayrılan ticari alacağın tahsil kabiliyetinin kalmaması nedeniyle karşılık hesabı ile kapatılması. 128 Hesabının Muhasebe ve Vergi Uygulamalarındaki Önemi Tahsil riski bulunan alacakların mali tablolarda ayrı izlenmesini sağlar. Hukuki takibe konu olmayan alacaklar bu hesapta izlenemez. Şüpheli alacak karşılığı ayrılması, dönem kârının gerçeğe uygun hesaplanmasını sağlar. Ayrıca nakit akış raporlarının hazırlanması sırasında da dikkate alınır. Tahsil edilen tutarlar doğrudan ilgili şüpheli alacak alt hesabı kapatır. Tahsili imkânsız hale gelen alacaklar, ayrılmış karşılıklar kullanılarak zarara atılır. Muhasebe Kayıt Örnekleri – Yevmiye Madde Örnekleri Borçlu ve kefili hakkında aynı anda icra takibi başlatılması halinde alacaklı tarafından şüpheli alacak karşılığı ayrılıp ayrılamayacağı Aracılı ihracatta yurtdışındaki firmaya kayyım atanması nedeniyle müşteriden alacağın tahsil edilememesi durumunda imalatçı firma tarafından şüpheli alacak karşılığı ayrılıp ayrılamayacağı EK AÇIKLAMALAR 213 sayılı Vergi Usul Kanununun, – (3/B) maddesinde, “B) İspat: Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya, ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır…”, – 323 üncü maddesinde, “Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla; 1. Dava veya icra safhasında bulunan alacaklar; 2. Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar; şüpheli alacak sayılır. Yukarıda yazılı şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir. Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Teminatlı alacaklarda bu karşılık teminattan geri kalan miktara inhisar eder. Şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar zarar hesabına intikal ettirilir.“ hükümlerine yer verilmiştir. Bu hükümlere göre, ticari kazancın elde edilmesi veya idame ettirilmesi ile ilgili olarak dava veya icra safhasında bulunan alacaklarla, yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş olan dava ve icra takibine değmeyecek derecedeki küçük alacaklar şüpheli alacak sayılmakta ve münhasıran maddede belirtilen şartları haiz alacaklar için karşılık ayrılması mümkün bulunmaktadır. Mahkemeye dava veya icra merciine takip dilekçesinin verilmiş olması, alacağın dava veya icra safhasına intikal ettiğini göstermektedir. Ancak, şekli bir başvuru alacağın şüpheli sayılması için yeterli değildir. Bir alacağın dava veya icra safhasında olduğunun kabulü için mahkemeye dava veya icra merciine takip için dilekçe verilmiş olması ve gerek mahkemeye gerek icra merciine yapılan başvuruların ciddiyetle takip edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, şüpheli alacak karşılığı ayrılmasında temel unsur, ortada bir alacağın (teminatsız) söz konusu olması, alacağın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olması, bu kapsamda da işletme kayıtlarına hasılat olarak girmiş veya ticareti yapılan/yapılacak mal veya hizmetin doğrudan maliyetiyle ilgisinin olması ve bu mahiyetteki alacağın tahsilinin şüpheli hale gelmiş bulunmasıdır. Ayrıca, şüpheli alacak karşılığı ayırıp bunu gider kaydetme imkânının sadece ticari ve zirai işletmelere tanınmış olmasının nedeni ticari ve zirai kazançlarda, elde etmenin tahakkuk esasına bağlanmış olmasıdır. Bunun sonucu olarak, ticari ve zirai işletme bünyesinde satılan mal ve hizmetin bedeli henüz tahsil edilmeden hasılata intikâl ettirilmekte ve dönem kârının oluşumunu etkilemektedir. Satış bedeli veya hasılatın henüz alacak aşamasında iken kârın hesaplanmasında dikkate alınmış olması, sonradan bunların işletme tarafından tahsilinin şüpheli hale gelmesi durumunda dönem kârının fazla hesaplanması sonucunu doğurmaktadır. Bu durumun giderilmesi için, alacağın işletmeye girme ihtimalinin kaybolduğu anda zarar yazılması mümkündür. Kısaca, şüpheli alacağın zarar kaydı, esas itibariyle, kazanç tespitindeki tahakkuk esasını düzenleyen bir esastır. Kaynak: Tekdüzen Hesap Planı Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.