İşletmelerin ticari alacaklarını izlediği 120 Alıcılar Hesabı, tekdüzen hesap planının en temel hesaplarından biridir. Bu hesabın işletme bazında doğru, anlaşılır ve şeffaf biçimde takip edilmesi; mali tabloların güvenilirliği, denetlenebilirliği ve karşılaştırılabilirliği açısından kritik önem taşır. Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen özelgede, 120 Alıcılar Hesabının alt hesap açılmadan yalnızca ana hesap şeklinde takip edilmesinin uygun olup olmadığı değerlendirilmiştir. Bu yazıda, özelgede yer alan açıklamalar esas alınarak Tekdüzen Hesap Planı çerçevesinde 120 Alıcılar Hesabının kullanım ilkeleri, tam açıklama kavramı, bilgisayar ortamında muhasebe kayıtları ve muhasebe programlarının sorumlulukları ele alınmaktadır. 1. Tekdüzen Hesap Planının Amacı ve Bağlayıcılığı 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT), bilanço esasına göre defter tutan tüm işletmeler için zorunlu bir muhasebe altyapısı oluşturur. Bu düzenleme ile amaçlanan: Muhasebe bilgilerinin doğru ve güvenilir biçimde sunulması, İşletmeler ve dönemler arasında karşılaştırılabilirliğin sağlanması, Hesap adlarının tüm işletmelerde aynı anlamı taşıması, Denetim süreçlerinin kolaylaştırılmasıdır. Dolayısıyla, tüm hesaplar hesap planında öngörülen yapıya uygun şekilde, gerektiğinde alt hesaplar açılarak izlenmelidir. 2. 120 Alıcılar Hesabında Alt Hesap Açmanın Önemi 120 Alıcılar Hesabı, işletmenin ticari alacaklarını gösteren kritik bir hesap olup; bu hesapta müşteri bazında detay izlenmesi, tam açıklama kavramının gereğidir. Bu kapsamda: Her alıcı için alt hesap açılması, Cari hesap hareketlerinin ayrı ayrı takip edilmesi, Mizan ve defter-i kebir kayıtlarının ayrıntılı olarak görüntülenmesi zorunludur. İşletmenin kullandığı muhasebe programında 120 hesabının yalnızca ana hesap olarak görünmesi; müşteri bazlı alacakların defter-i kebirde yer almaması, MSUGT’nin öngördüğü hesap işleyişiyle bağdaşmamaktadır. 3. Tam Açıklama Kavramı Açısından Değerlendirme MSUGT’de yer alan Tam Açıklama Kavramı, mali tabloların: Açık, Yeterli, Anlaşılır bilgiler içermesini zorunlu kılar. Ticari alacaklar gibi mali karar alma süreçlerini etkileyen kalemlerin alt hesaplara ayrılmadan ana hesapta toplanması; işletmenin gerçek finansal durumunu gizleyebilir veya yorumlanmasını güçleştirebilir. Bu nedenle 120 Alıcılar Hesabının yalnızca ana hesap bazında izlenmesi tam açıklama ilkesine aykırıdır. 4. Bilgisayar Programlarının Hesap Planına Uygunluğu Vergi Usul Kanununun 175 ve mükerrer 257’nci maddeleri uyarınca: Maliye Bakanlığı, muhasebe programlarının içermesi gereken asgari özellikleri belirleme yetkisine sahiptir. Bilgisayar programları, tekdüzen hesap planına uygun şekilde alt hesap detaylarını gösterebilir nitelikte olmalıdır. Modüllerde yapılan işlemler, ilgili hesaplara doğru biçimde yansıtılmalıdır. Bu bağlamda, yalnızca ana hesap bazında döküm veren programların tekdüzen hesap planıyla uyumlu hale getirilmesişarttır. 5. Sonuç Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen özelgeye göre: 120 Alıcılar Hesabının yalnızca ana hesap olarak izlenmesi uygun değildir. Bu hesapta müşteri bazında alt hesaplar açılması zorunludur. Muhasebe programının tekdüzen hesap planı doğrultusunda alt hesap detaylarını gösterecek şekilde düzenlenmesi gerekir. Tam açıklama ilkesi gereği, mali tabloların doğru ve kapsamlı bilgi içermesi sağlanmalıdır. Bu nedenle işletmeler, muhasebe programlarını güncellemeli ve 120 Alıcılar Hesabını alt hesap detaylarıyla birlikte takip ederek mevzuata uygunluğu güvence altına almalıdır. Özelge İle İlgili 10 Soru – 10 Cevap SoruCevap1. 120 Alıcılar Hesabı alt hesap açılmadan takip edilebilir mi?Hayır, özelgeye göre tekdüzen hesap planına göre alt hesap açılmadan takip edilmesi uygun değildir.2. 120 Alıcılar Hesabında neden alt hesap gerekir?Müşteri bazlı cari hesap takibi ve tam açıklama ilkesi gereği alt hesap zorunludur.3. Muhasebe programı sadece ana hesabı gösterirse sorun olur mu?Evet, özelgeye göre bu durum MSUGT’ye aykırıdır ve defter-i kebirde açıklığı bozar.4. Tam açıklama kavramı nedir?Mali tabloların karar vericiler için yeterli, açık ve anlaşılır bilgi sunmasını ifade eder.5. Alt hesap açmadan yapılan kayıtlar denetimi etkiler mi?Evet, denetlenebilirlik azalır ve mali tablolar gerçeği yansıtmaz.6. Alıcı hesaplarının ana hesapta toplanması neden risklidir?Cari bazlı alacak ayrıntıları görünmediği için bilgi eksikliğine yol açar.7. VUK 175 muhasebe programlarını nasıl etkiler?Bakanlık, programların hesap planına uygun olmasını zorunlu kılar.8. Müşteri cari hesapları nasıl takip edilmelidir?Her müşteri için 120 hesabının altında ayrı alt hesap açılmalıdır.9. Muhasebe programı MSUGT’ye uymazsa ne yapılmalıdır?Yazılım güncellenmeli veya uyumlu bir sistem kullanılmalıdır.10. Tekdüzen hesap planına uyulmaması beyanları etkiler mi?Evet, mali tabloların doğruluğu bozulur ve beyanlarda hata riski artar. ÖRNEK ÖZELGE T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI  ANKARA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü) Sayı : 27575268-105[Mük.257-2015-403]-174483                                                     22/07/2016 Konu : Tekdüzen hesap planında 120 Alıcılar Hesabının alt hesap açılmadan ana hesap olarak  takip edilip edilmeyeceği hk. İlgide kayıtlı özelge talep formunda, iş güvenliği elbiseleri üretimi ve ticareti faaliyetinde bulunduğunuz, firmanızın yeni bir muhasebe programı (Microsof Dynamic NAV) aldığı, söz konusu programda 120 No.lu Alıcılar Hesabının, defter-i kebirde sadece ana hesap olarak dökümünün yapıldığı, programın mizana ilişkin ekranında da sadece ana hesabın görüntülendiği, firma bazında cari hesap ekstresinin ise programdan, istenirse, ayrı bir işlem ile alınabileceği belirtilerek, tekdüzen hesap planında 120 No.lu Alıcılar Hesabının ana hesap olarak takip edilip edilmeyeceği ve defter-i kebire sadece ana hesap olarak dökümünün yapılıp yapılmayacağı hususunda Başkanlığımız görüş talep edilmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 175 inci maddesinde, “Mükellefler bu kısımda yazılı maksat ve esaslara uymak şartıyla, defterlerini ve muhasebelerini işlerinin bünyesine uygun olarak diledikleri usul ve tarzda tanzim etmekte serbesttirler. Ancak Maliye Bakanlığı; muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bunları mükellef, şirket ve işletme türleri itibarıyla uygulatmaya ve buna ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. Ticaret Kanunu’nun ticari defterler hakkındaki hükümleri mahfuzdur. Maliye Bakanlığı, muhasebe kayıtlarını bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükellefler ile bu bilgisayar programlarını üreten gerçek ve tüzel kişilerce uyulması gereken kuralları ve bilgisayar programlarının içermesi gereken asgarî hususlar ile standartları ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.” hükmü, mükerrer 257 nci maddesinde “Maliye Bakanlığı; 1. Mükellef ve meslek grupları itibariyle muhasebe usul ve esaslarını tespit etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya; bedeli karşılığında basıp dağıtmaya veya üçüncü kişilere bastırıp dağıtmaya veya dağıttırmaya, bunların kayıtlarını tutturmaya bu defter ve belgelere tasdik, muhafaza ve ibraz zorunluluğu getirmeye veya kaldırmaya, bu Kanuna göre tutulacak defter ve düzenlenecek belgelerin tutulması ve düzenlenmesi zorunluluğunu kaldırmaya, 3. Tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye, yetkilidir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu Kanun hükümlerine istinaden 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amaçlanmıştır. Anılan tebliğin “III-Düzenlemenin Niteliği” başlıklı bölümünde “…Yapılan düzenleme, a)   Muhasebe bilgilerinin karar alma durumunda bulunan ilgililere yeterli ve doğru olarak ulaştırılmasına, b)  Farklı işletmeler ile aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasına, c)  Mali tablolarda yer alan hesap adlarının tüm kesimler için aynı anlamı vermesine, ç)  Muhasebe terim birliğinin sağlanması suretiyle anlaşılabilir olmasına, d)  İşletmelerle ilgililer arasında güven unsurunun oluşturulmasına yöneliktir. Yapılan düzenlemede öngörülen usul ve esaslara uyulması zorunlu olup, ilgili mevzuat hükümleriyle aykırılığın mali rapor ve beyannamelerinin düzenlenmesi sırasında giderilmesi işletmelerin sorumluluğundadır.” hükmü, “Muhasebenin Temel Kavramları” başlıklı bölümünde “9- Tam Açıklama Kavramı: Tam açıklama kavramı; mali tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder. Mali tablolarda finansal bilgilerin tam olarak açıklanması yanında, mali tablo kalemleri kapsamında yer almayan ancak alınacak kararları etkileyebilecek, gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi bu kavramın gereğidir.” hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer alan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, muhasebe kayıtlarını bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükelleflerin muhasebe işlemlerinin tekdüzen hesap planındaki açıklamalar doğrultusunda Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde belirtilen hesap kodları kullanmak suretiyle gerçekleştirmesi esas olup, programların farklı modüllerden oluşması ve modüllere kayıt yapılmış olması halinde de tekdüzen hesap planı çerçevesinde ilgili hesaplarla bağlantı kurulacak şekilde hazırlanması gerekmektedir. Buna göre, muhasebenin tam açıklama kavramı gereğince, şirketinizin muhasebe işlemlerinde kullanmakta olduğu muhasebe programında, 120 No.lu Alıcılar hesabının defter-i kebirde sadece ana hesap olarak dökümünün yapılması, programın mizana ilişkin ekranında da sadece ana hesabın görüntülenmesi, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine uygun bulunmamaktadır. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Transit Ticarette Millileşmemiş Malların Stoklara Alınma Zamanı Showroomlarda Fatura Düzenleme ve Ödeme Kaydedici Cihaz Kullanma Zorunluluğu Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.